'Europa kan al zijn goud uit recycling halen'

KDDI Corp. mobile phones bound for recycling are gathered in a bag at a plant in Sendai City, Miyagi Prefecture, Japan, on Friday, Jan. 25, 2008. Japan has accumulations of recyclable metals, such as gold and indium, equivalent to the reserves of some of the world's most resource-rich countries, according to a report by the National Institute for Materials Science. They are locked up in so-called urban mines of discarded and in-use mobile phones, home appliances and batteries. Photographer: Tomohiro Ohsumi/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

De aanleiding

Vorige week pleitte D66 Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy op de opiniepagina van NRC Handelsblad voor een radicale omvorming van Europa’s grondstoffenbeleid. Europa heeft „de hoogste netto-import van grondstoffen per persoon ter wereld”, schreef hij. Europeanen zijn voor hun hulpbronnen „het meest afhankelijk van het buitenland”. Dit maakt Europa kwetsbaar wanneer grondstoffen schaarser worden: de oplossing is een circulaire economie waarin meer wordt gerecycled. Als voorbeeld noemt Gebrandy goud. „In elektronisch afval zit voor honderden miljoenen euro’s aan goud. Recyclen we dat, dan hoeven we geen goud meer te kopen buiten Europa.’’ Is dat zo?

Interpretaties

Onder elektrisch en elektronisch afval, ook wel e-waste of waste electrical and electronic equipment (WEEE) genoemd, vallen afgedankte apparaten zoals koelkasten, elektrische tandenborstels, mobiele telefoons, computers en plasmaschermen. Zulke apparaten bevatten materialen als plastic, glas, en ijzer, maar ook vaak edelmetalen als zilver en goud: goud dient bijvoorbeeld als geleider in de elektronische circuits van telefoonchips en moederborden. Volgens EUROSTAT produceert Europa door technologische en economische vooruitgang ieder jaar 3 tot 5% meer e-waste. Een deel van dit afval wordt ingeleverd bij inzamelingsplekken, een deel verzamelt stof in kasten en bureaulades bij mensen thuis, een deel verdwijnt per ongeluk in het gemeenteafval, en een deel wordt – vaak illegaal – verscheept naar landen als Ghana of India.

Gerbrandy licht toe dat hij met ‘Europa’ op de Europese Unie doelt, „inclusief Zwitserland en Noorwegen”. Europese richtlijnen, onlangs aangescherpt, schrijven voor dat lidstaten in 2016 45% van de verkochte elektrische en elektronische apparatuur moeten inzamelen voor hergebruik of verantwoorde verwerking. In 2019 moet dit voor 65% van de verkochte apparatuur gelden. Bevat Europa’s elektrische en elektronische afvalberg genoeg goud om import overbodig te maken?

En, klopt het?

Volgens EUROSTAT werd in 2010 3.2 miljoen ton e-waste ingezameld in de 27 lidstaten van de EU, minus Cyprus en Spanje (want daar was geen data van beschikbaar) en inclusief Zwitserland, Liechtenstein en Noorwegen. Omdat lang niet alles wordt ingezameld, zijn er geen harde cijfers over de totale omvang en samenstelling van Europa’s e-waste. De Europese Commissie schat dat Europa momenteel jaarlijks 10 miljoen ton e-waste produceert en dat dit in 2020 12 miljoen zal zijn.

Hoeveel goud zit er in die afvalberg? Dat is niet bekend, zegt het European Environmental Agency (EEA), het milieuagentschap van de Europese Unie. Ook EUROSTAT weet het niet. „Daar heeft niemand een goed overzicht van”, zegt ook Gerbrandy. Als basis voor zijn stelling verwijst hij naar een rapport dat de European Environment Agency eerder dit jaar publiceerde. Daarin staat dat de elektronische apparatuur die in 2005 in Europa op de markt was naar schatting „zeven ton goud’’ bevatte. Inmiddels zijn we zeven jaar verder: volgens een medewerker van Gerbrandy zijn veel van die producten nu dus afval. Bij een goudprijs van 1319 euro per ounce – of 46,5 miljoen euro per ton – zou dat nu zo’n 325 miljoen euro waard zijn: vandaar die „miljoenen euro’s.”

Het is echter de vraag of al die apparaten nu inderdaad al weer zijn afgedankt. De hoeveelheid elektronische apparatuur die wordt geproduceerd zegt niet alles over de hoeveelheid e-waste.

Hoe dan ook is het de vraag of Europa met zeven ton, of „honderden miljoenen euro’s aan” goud, niet langer hoeft te importeren. Volgens EUROSTAT importeerde Europa in 2011 namelijk 997,7 ton goud uit landen buiten de EU – voor 33,6 miljard euro. Tussen januari en juli van dit jaar was dit 552,1 ton, voor ruim 21 miljard euro. Hierbij gaat het puur om grondstoffen: goud dat bijvoorbeeld wordt aangekocht door Centrale Banken valt hier niet onder. Overigens exporteerde Europa in 2011 ook weer 977,3 ton goud, ter waarde van 31,9 miljard euro. Netto bleef er dus voor een slordige 2 miljard euro aan goud ‘over’. Dat is significant meer dan de „honderden miljoenen euro’s” die Europa’s e-waste volgens Gerbrandy rijk is.

Een rapport van het European Environmental Agency uit 2011 over de rol van recycling in een groene economie kwam tot eenzelfde conclusie. „De EU gebruikt zoveel grondstoffen dat recycling niet volledig in de vraag van welke grondstof dan ook kan voorzien”, stelde dat rapport. Zelfs al werd al het afval voor de volle honderd procent gerecycled, dan nog zou onze grondstoffenbehoefte – inclusief onze goudbehoefte – nog niet voor de helft zijn afgedekt. „Meer recycling is mogelijk en wenselijk”, aldus het EEA, maar de vraag naar grondstoffen is vooralsnog te groot om van Europa een „closed-loop society” te maken.

Conclusie

Volgens Gerbrandy bevat Europa’s elektronische afvalberg voor honderden miljoenen euro’s aan goud. De precieze hoeveelheid goud in e-waste is niet bekend, maar zelfs als deze schatting klopt, dan nog vertegenwoordigt dat maar een fractie van de hoeveelheid goud die Europa jaarlijks importeert. Daarom beoordelen de bewering dat Europa door de recycling van elektronisch afval goud niet langer hoeft te importeren als onwaar.