Eindig niet als die sukkel aan de zijlijn

Bram Moszkowicz is het meest recente voorbeeld van de gevallen held. Velen gingen hem voor, ook in het bedrijfsleven. Hoe verging het hen?

Foto Ronald Bakker **NO INTERNET** Wijnand Duyvendak na het taartincident bekijkt met gebogen hoofd zijn kleding. Ronald Bakker

Opeens is de bestuurder in vrije val. En ga er dan maar aan staan. Uw gezicht verschijnt op tv en uw naam staat in de krant, tussen dikgedrukte woorden als ‘fraude’, ‘opspraak’, ‘zwendel’ en ‘schandaal’. U wordt per direct uit uw functie gegooid, uw geliefde stapt op en de publieke schandpaal is het lot. En dan? Zeven tips voor gevallen helden zoals Bram Moszkowicz, door hen die het weten kunnen.

1 Kom de feiten onder ogen

Op het moment dat je in opspraak raakt, weet oud-politicus en huisarts Rob Oudkerk, hoor je er niet meer bij. „Dat is het allerpijnlijkste. Dat is ook realistisch en deels terecht. Tegelijk ben je zelf niet veranderd en heb je ook nog dezelfde competenties. Maar je wordt opeens wel behandeld als een persoon die niks meer kan.”

Je kunt dan twee dingen doen, zegt Oudkerk aan de telefoon. „Je kunt een enkeltje Nieuw-Zeeland nemen en niet meer terugkomen. Of bij jezelf nagaan: wat is er aan de hand? Welke fouten heb ik gemaakt?”

Doe dat laatste, zegt Oudkerk, en praat erover met mensen. „Je kunt wel met een deken over je hoofd blijven liggen, maar de confrontatie komt toch wel.”

2 Lees de kranten

Het verlangen om de brievenbus te mijden en de tv uit het raam te gooien kan groot zijn, nadat je in opspraak bent geraakt. Maar dat is niet slim. „Steek je kop niet in het zand”, zegt Oudkerk. Hem hielp het om wél de kranten te lezen. „Er wordt zo veel onzin over je geschreven, dat dat je helpt met relativeren. Je denkt: dit is óók niet de hele waarheid.”

3 Zoek nieuw werk

„Ga meteen praten over nieuwe functies. Als je dat niet doet, dan word je een sukkel aan de zijlijn.”

Niemand wilde hem nog hebben nadat het boekhoudschandaal bij Ahold uitkwam, zegt Cees van der Hoeven aan de telefoon. Dat duurde een aantal maanden. „Maar daarna ging het beter. Ik ben een erg succesvolle samenwerking aangegaan. Je moet niet bij de pakken neer gaan zitten.” Hij deed veel aan fitness in die tijd, zegt hij. „Je moet lichamelijk gezond blijven.”

Oudkerk ging na drie weken alweer aan het werk als huisarts. „Ik zag daar erg tegenop. Maar het viel enorm mee. Mijn patiënten zeiden: ik vind het niet goed wat je deed, maar je bent wel mijn huisarts.”

4 Let op uw gezondheid

Als je in één keer van je voetstuk valt, is de kans groot dat je neerslachtig of apathisch wordt. „Of je gaat rare dingen denken over jezelf, complottheorieën bedenken, dat iedereen tegen je is.” Let daarop, zegt Oudkerk. En zoek dan professionele hulp. „Vraag ook aan geliefden en vrienden om je in die periode goed in de gaten te houden.”

5 Zoek familie en vrienden op

De wereld verdeelt zich op slag in twee partijen als je valt, weet Oudkerk. „De partij die zegt: je deugt niet, en de partij die zegt: je hebt een fout gemaakt, maar je deugt wel.”

Het publieke domein kotst je uit na een schandaal, merkte hij. „Als je te veel afhankelijk bent van dat publieke domein, dan heb je een groot probleem.” Zelf had hij veel aan zijn vrienden in de nasleep. „Voor vrienden verandert er niks.”

Cees van der Hoeven was alleen thuis, toen hij te horen kreeg dat hij de volgende dag niet meer op zijn werk hoefde te verschijnen. Zijn familie was op vakantie. Hij reisde er meteen naar toe. „Aan je familie heb je dan het meeste.”

Zijn val was diep. „Ik was in de media op een te hoog voetstuk geplaatst. En het ravijn waarin ik met een daverende dreun was gevallen, was te diep. Ik moest ergens een middenweg vinden.”

Dat deed hij door te praten met familie en vrienden, in de jaren na de affaire. Toen was er tijd voor „een stukje zelfreflectie”. Als je zo in opspraak raakt, zegt Van der Hoeven, „dan moet er wel iets aan de hand zijn. Je hebt niet in alles gelijk.”

6 Biecht alles op

Ontkennen en negeren maken een schandaal alleen maar erger, weet Charles Schwietert, die als staatssecretaris had gelogen over zijn cv. In de jaren erna schreef hij een boek over imagobeschadiging en imagoherstel. Daarin adviseerde hij snel alles op te biechten wanneer je in opspraak bent geraakt, en volledig te zijn. Zo voorkom je dat je „op de mestkar van de publiciteit” blijft rondrijden.

Hij kwam daarna weer in opspraak omdat hij zijn eigen tip niet had opgevolgd. Hij promoveerde op het onderwerp imagoherstel in de Verenigde Staten. Maar die doctorstitel werd later weer ingetrokken, omdat hij zou hebben gefraudeerd met toelatingspapieren.

7En dan stoppen met terugblikken en vooruit

„Op den duur moet je ophouden met terugkijken.”

Dat zegt voormalig Kamerlid Wijnand Duyvendak van GroenLinks aan de telefoon. Je moet voor jezelf weten wat je wel en niet goed hebt gedaan”, zegt Duyvendak. „En dan weer verder. Je bent meer dan je functie. Je functie is een jas die je aantrekt.” Zelf heeft hij nu een „iets andere jas” aangetrokken; hij bedenkt nu klimaatcampagnes.

Na verloop van tijd krijg je vanzelf weer nieuwe kansen, zegt Rob Oudkerk, die weer volop in de media opduikt. Gewoon wachten, zegt ook Cees van der Hoeven. „Het gaat vanzelf weer over.”