'Egoïsme drijft politici in Kenia'

Politici in Kenia zijn bezig deals te sluiten om internationale vervolging te voorkomen. In aanloop naar verkiezingen delen zij het land etnisch op.

Hoe voorkomt een Keniaanse politicus berechting door het Internationaal Strafhof in Den Haag wegens misdaden tegen de menselijkheid? Hij mobiliseert zijn stam en smeedt coalities met zijn vroegere vijanden van andere stammen, en laat zich zo tot president verkiezen. Eenmaal aan de macht worden alle banden met het Strafhof verbroken.

Het is een cynisch plan, maar in de aanloop naar de verkiezingen in maart volgend jaar lijkt iedere moraliteit in rook op te gaan in Kenia. Nu al lopen de spanningen op, terwijl het land nog leeft onder de schaduw van de stammenstrijd na de omstreden verkiezingen in 2008. Die leidden tot 1.500 doden een half miljoen ontheemden. Leiders van tribale groepen die elkaar in 2008 op leven en dood bevochten, paaien elkaar nu voor een electorale samenwerking.

Geen enkele stam is groot genoeg om alleen de verkiezingen te winnen. Voor een zege is meer dan 50 procent van de stemmen nodig, en 25 procent in de helft van de 47 districten. Om te winnen verdelen de politici het land nu in etnische enclaves.

„Onze leiders hebben het land opgedeeld in vijf politieke zones”, zegt politicoloog Karuti Kanyinga. „Ze maken deals om de macht te grijpen, niet om het land te ontwikkelen. Iedere politicus isoleert daarmee zijn tribale gemeenschap van de rest van hen land. Ze doen dit uit egoïsme.”

Het Strafhof in Den Haag speelt een hoofdrol in dit machtsspel. Na het verkiezingsgeweld in 2008 had het Keniaanse parlement geen vertrouwen in de Keniaanse justitie, en het besloot het dossier daarom over te dragen aan het Strafhof. Onder grote bijval van de getraumatiseerde bevolking, die hoopte dat er een eind zou komen aan de straffeloosheid.

De bedoeling is dat vanaf volgend jaar april vier Keniaanse verdachten voor het Strafhof terecht zullen staan wegens misdaden tegen de menselijkheid. Twee van hen, Uhuru Kenyatta en William Ruto, zijn prominente presidentskandidaten. De timing is pikant: als het komend voorjaar tot een tweede ronde komt in de verkiezingen, en dat is waarschijnlijk, zal die plaatsvinden op de dag dat Kenyatta in Den Haag moet voorkomen. Kenyatta, oud-minister van Financiën, noemt de verkiezingen „een referendum over het Strafhof”. Voormalig minister van Industrialisering Ruto zegt dat, als hij wordt gekozen, hij per computer vanuit Den Haag het land zal besturen.

Kenyatta kan rekenen op de steun van de economisch sterke Kikuyu- stam, Ruto op zijn numerieke sterke tribale groep de Kalenjin. Het meeste geweld in 2008 was tussen de Kalenjin en de Kikuyu. Ondanks de antagonistische relatie tussen de twee groepen werken Kenyatta en Ruto nu aan een pact waaronder Ruto vicepresident zou worden. Doel van deze samenwerking lijkt om uitlevering van de twee aan het Strafhof te voorkomen. Volgens opiniepeilingen maakt het duo goede kansen in de tweede verkiezingsronde te winnen.

De huidige premier van Kenia, Raila Odinga, heeft zich altijd groot voorstander betoond van berechting van de verdachten door het Strafhof. Volgens de peilingen wint hij de eerste ronde in maart, maar niet met genoeg stemmen om een tweede ronde te voorkomen. Hij raakt met zijn Luo-stamgenoten geïsoleerd door de opdeling in etnische enclaves. Daarom zoekt ook hij toenadering tot Ruto. En tot de Kamba-stam van vicepresident Kalonzo Musyoka, zijn aartsvijand na 2008.

Geen enkele politicus lijkt in deze machtsstrijd nog behoefte te hebben aan het Strafhof. Britse en Amerikaanse diplomaten zijn bezorgd, net als oud-VN-topman Kofi Annan die na het geweld in 2008 aantrad als vredesstichter. Ze vrezen dat een van misdaden tegen de menselijkheid verdachte politicus tot president van Kenia wordt gekozen en dat die het land vervolgens zou kunnen gijzelen voor zijn eigen ambities. „Kenia zou internationaal geïsoleerd raken, net als Soedan, waar president Omar al-Bashir is aangeklaagd door het Strafhof”, zegt George Kegor, hoofd van de Internationale Commissie voor Juristen. „Redelijke politici zouden dit geen geschikte optie vinden.”