De wietpas komt er niet, maar wat dan wel?

De wietpas komt er niet, maar dat betekent niet dat toeristen weer welkom zijn. Waar zijn coffeeshops, gemeenten en gebruikers aan toe?

Nederland, Amsterdam, 01-11-2012. Gangbare spullen uit een Coffeeshop. Spacecake. Foto: Olivier Middendorp

1Mogen toeristen toch weer de coffeeshop in?Dat is nog onduidelijk. Op 1 januari 2013 zou de wietpas in heel Nederland worden ingevoerd, waardoor coffeeshops alleen voor Nederlandse klanten toegankelijk zouden worden. In het nieuwe regeerakkoord staat dat „de wietpas wordt afgeschaft”, maar dat klanten wel een Nederlands identiteitsbewijs of verblijfsvergunning én een Nederlands uittreksel uit het bevolkingsregister moeten laten zien. Gemeenten krijgen echter ruimte voor eigen beleid, want er „wordt aangesloten bij het lokale coffeeshop- en veiligheidsbeleid zodat er sprake is van lokaal maatwerk”, staat in het akkoord van VVD en PvdA. De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA) meldde gisteren dat toeristen in zijn stad gewoon welkom blijven in de coffeeshops. Het ministerie van Veiligheid en Justitie kan daar niet op reageren. „De inkt van het regeerakkoord is nog niet eens droog, dus een precieze uitwerking is er gewoonweg nog niet”, zegt een woordvoerder van minister Opstelten (VVD).

2 Waarom werd de wietpas eigenlijk ingevoerd?Het doel was de problemen rond coffeeshops aan te pakken, vooral in de grensstreken waar Duitse, Belgische en Franse drugstoeristen voor overlast zorgen. Een rapport uit 2009 gaf het vorige kabinet het idee coffeeshops kleinschaliger en besloten te maken. Als proef werd de wietpas ingevoerd in Limburg, Noord-Brabant en Zeeland.

3 Is de proef een succes?

De proef verloopt stroef. In veel gemeenten is de illegale straathandel opgebloeid en zijn veel drugsrunners die klanten ronselen actief. In deze krant pleitten tien burgemeesters van gemeenten met veel coffeeshops daarom al voor afschaffing van de wietpas. Nederlandse cannabisgebruikers komen door de wietpas ook niet meer in de coffeeshop. Ze zijn bang geregistreerd te worden als drugsgebruiker, en hebben geen zin een uittreksel uit het bevolkingsregister te overhandigen.

4 Zorgen de coffeeshoptoeristen echt voor zoveel overlast?Vooral de grensstreken van Limburg, Noord-Brabant en Zeeland hebben last van drugstoeristen. Boven de rivieren, bijvoorbeeld in Arnhem, komen minder drugstoeristen de grens over. De overlast in het zuiden bestaat vooral uit parkeerdrukte en lawaai in de stad. Daarnaast zijn er drugsrunners die toeristen naar hun dealers lokken.

In het verleden ontstonden in Terneuzen, Roosendaal en Bergen op Zoom zulke grote spanningen, dat diverse shops werden gesloten. In Venlo werd in 2001 een coffeeshop gebouwd pal aan de grens, om de klassieke drugstoerist te faciliteren en de problemen uit het centrum te bannen. Veel van deze drugstoeristen verhandelden de in Nederland gekochte drugs in eigen land. In niet-grenssteden is drugstoerisme van een heel andere aard, zo staat in het coffeeshoprapport uit 2009. „In Amsterdam, waar meer dan een kwart van het totaal aantal coffeeshops is gevestigd, vormen de meeste toeristen vrijwel geen probleem in of rond de coffeeshops. Het drugstoerisme is hier ook anders: veel buitenlanders bezoeken tijdens hun verblijf aan de stad ook een coffeeshop en zijn er niet op uit drugs mee te nemen naar huis.”

5 Wat betekent het regeerakkoord voor de klanten?Vroeger kon iedereen in een coffeeshop 5 gram cannabis kopen. Wie nu wiet of hasj wil kopen, moet een Nederlands identiteitsbewijs of verblijfsvergunning en een Nederlands uittreksel uit het bevolkingsregister laten zien. Dat zijn dezelfde maatregelen als die golden voor de wietpas – wat feitelijk geen pasje was, maar een klantenregistratie. Verschil is alleen dat de gegevens nu niet meer worden opgeslagen. Mensen worden geen lid meer van een besloten club, en coffeeshops hebben geen maximum aantal leden meer. Veel vragen voor Nederlandse gebruikers zijn nog onbeantwoord. Kan iemand die net is verhuisd met een oude uittreksel uit het bevolkingsregister cannabis kopen? Het ministerie geeft hier later duidelijkheid over, zegt de woordvoerder.

6 Zijn coffeeshops belangrijk voor de economie?Op softdrugs wordt geen btw en accijns geheven. Dat komt doordat de verkoop van softdrugs in Nederland in feite illegaal is, maar slechts wordt gedoogd. Er wordt wel winstbelasting geheven. Hoeveel euro’s dat de schatkist jaarlijks oplevert, is onbekend. Volgens een laatste schatting, van KRO Reporter in 2007, spekken Nederlandse coffeeshops de schatkist jaarlijks met circa 400 miljoen euro. Drugstoeristen in grote steden bezoeken naast de coffeeshop vaak ook andere winkels. Zo hebben fastfoodketens in Maastricht sinds de invoering van de wietpas twintig procent minder omzet, direct toe te schrijven aan het wegblijven van coffeeshoptoeristen. Exacte bedragen ontbreken, maar ook dure, exclusieve merkwinkels daar zien een daling van de omzet. Mogelijk omdat minder mensen met contant geld een dure jas aanschaffen.