De publieke omroep siddert om Rutte II

En wéér een bezuiniging voor de publieke omroep. Na de 200 miljoen van het vorige kabinet, komt Rutte II nóg eens 100 miljoen wegsnijden. De omroepen steigeren.

Boer zoekt vrouw of Spoorloos? Documentaires of drama? Eredivisie of Champions League? De publieke omroep moet kiezen, waarschuwde Henk Hagoort, bestuursvoorzitter van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) gisteren. Door de nieuwe bezuinigingen op de omroepen blijft te weinig geld over om alle programma’s te handhaven.

Hilversum krijgt weer minder uit Den Haag. Rutte I schrapte al 200 miljoen euro, en dat ging onder meer ten koste van de Wereldomroep en het Muziekcentrum van de Omroep. Rutte II kapt nóg eens 100 miljoen. Zo verliezen de omroepen binnen enkele jaren eenderde van hun budget.

Rutte I kost zeker zeshonderd medewerkers hun baan, Rutte II zorgt voor nog eens honderden ontslagen. Door te fuseren hopen zes omroepen de schade te beperken. VARA en BNN gaan samen, net als NCRV en KRO en TROS en AVRO.

Met de extra 100 miljoen zijn de programma’s aan de beurt. VPRO-directeur Lennart van der Meulen spreekt over „het laten versterven van de publieke omroep”.

Wat de publieke omroep betreft heeft de VVD duidelijk gewonnen van de PvdA. De socialisten wilden een „onafhankelijke, brede publieke omroep” maar daar blijft waarschijnlijk weinig van over. Het verkiezingsprogramma van de VVD wilde de rol van de omroepen kleiner maken. Zij moeten alleen programma’s aanbieden die niet door commerciële omroepen worden aangeboden.

Zo helder als in het verkiezingsprogramma staat deze visie niet in het regeerakkoord. Maar de maatregelen dwingen Hilversum wel de richting op van een aanvullende publieke omroep; aanvullend op wat de commerciëlen doen.

Wat zijn de maatregelen?

De eerste gaat over de financiering van de regionale omroepen. RTV Noord-Holland, Omrop Fryslân en de elf andere publieke omroepen in de regio krijgen 25 miljoen euro minder, eenzesde van hun budget.

Verder is inmiddels duidelijk dat het Mediafonds, het oude Stimuleringsfonds Culturele Omroepproducties, verdwijnt. Vrijwel alle culturele programma’s, fictie voor kinderen, grote documentaires, tv-series en films worden nu nog (mede) mogelijk gemaakt door het Mediafonds. Opheffen levert 16 miljoen op. Dat zal niet zonder gevolgen blijven.

Nog eens 14 miljoen vinden VVD en PvdA bij de levensbeschouwelijke omroepen. Voor kerkdiensten op tv hoeven we niet meer te betalen, wordt gezegd in Den Haag. Maar de kleintjes in Hilversum maken ook programma’s met een zeer publiek karakter zoals Argos TV (Human, VPRO) en Profiel (IKON, Human, KRO). De splinteromroepen zijn blij dat hun voortbestaan niet langer ter discussie staat. Ook al moeten ze nu, zonder eigen budget, strijden om het geld met de grote omroepen.

Tot slot bezuinigt Rutte II nog eens 45 miljoen op de landelijke omroepen. Dat moeten ze opvangen, stellen VVD en PvdA, door meer eigen inkomsten te verwerven. Dat lijkt een loze letter. De Mediawet stelt immers strenge eisen aan commerciële activiteiten van publiek gefinancierde omroepen. Een verruiming van de wet lijkt onwaarschijnlijk: uitgevers en commerciële omroepen klagen nu al over oneerlijke concurrentie van de publieken.

„Onnodige” uitgaven aan ledenwerving moet ook geld opleveren. Het vorige kabinet wilde al de cadeautjes voor nieuwe leden verbieden, maar durfde dat verbod uiteindelijk niet door te zetten.

De voorgenomen, en veel bekritiseerde, koppeling tussen ledenaantal en budgetten wordt losgelaten. Niet langer levert elk nieuw lid extra geld en zendtijd op, zoals Rutte I wilde. Over de fusies staat niks in het akkoord. Wel herintroduceert men A- en B-omroepen. De fusieomroepen worden vermoedelijk A; VPRO, EO, MAX vermoedelijk B.

Waarom dit beleid?

Bezuinigen en het bestel overzichtelijk houden. Dat is wat het vorige kabinet wilde en die lijn trekt Rutte II door. Hilversum kost te veel geld. En de commerciële zenders kunnen sommige taken van de publieke omroep net zo goed uitvoeren. Bij de NPO zeggen ze dat juist voetbal, shows en spelletjes het brede publiek binden aan de publieke omroep. Haakt die doelgroep af, dan krijg je die nooit meer terug als kijkers van het nieuws of andere nuttige uitzendingen voor geïnformeerde burgers.

Iedereen krijgt minder, dat begrijpen ze in Hilversum ook wel, maar waarom het maar liefst met 30 procent minder moet, is veel omroepdirecteuren een raadsel.

Gaat het werken?

Maken de nieuwe bezuinigingen de publieke omroep efficiënter? En wordt het bestel overzichtelijker? Alle bezuinigingen gaan pas over enkele jaren in. Maar de tv-gids wordt in ieder geval overzichtelijker. Een manier om te bezuinigen is namelijk: we vervangen een serie van acht afleveringen van 25 minuten door zestien van 50 minuten. Dat is goedkoper.

Maar het werkt ook risicomijdend programmeren in de hand, omdat men zich geen flops kan permitteren. Buitenlandse aankoop – Deense misdaadseries als The Killing, Amerikaans drama als The Sopranos of natuurseries van BBC Earth – trekken gegarandeerd genoeg kijkers. Als kwetsbare genres als documentaires en jeugdprogramma’s verdwijnen wordt de publieke omroep er bovendien niet publieker op.

De VPRO wil het akkoord over fusies en de financiering daarvan openbreken. De kleine zelfstandige omroepen houden nu te weinig geld over, zeggen ze daar. Zo zorgt de nieuwe bezuiniging van 100 miljoen voor grote onrust in Hilversum. Net nu iedereen de klap van het vorige kabinet min of meer te boven was.

    • Jan Benjamin