Raampje in buik maakt uitzaaiing van kanker zichtbaar

Door bij muizen een glazen ruitje in de buikwand te plaatsen hebben Nederlandse onderzoekers het uitzaaien van kankercellen op de voet kunnen volgen. Ze gebruikten fluorescerende cellen en geavanceerde microscopen. Hun onderzoekverslag is gisteren gepubliceerd in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift Science Translational Medicine.

Het uitzaaien van kankercellen is nog steeds met raadsels omgeven. Het is onbekend hoe de cellen eropuit trekken en zich vestigen.

Met de bestaande technieken waren alleen momentopnamen mogelijk. Onderzoekers in Utrecht en Amsterdam gebruikten betrekkelijk nieuwe microscopische technieken waarmee processen in levend weefsel gevolgd kunnen worden, de zogeheten intravitale microscopie. De te bestuderen cellen krijgen daarvoor een fluorescerend label. Dat licht op als ze worden beschenen met laserlicht van een bepaalde golflengte. Het is bij deze techniek niet langer nodig om weefsel weg te snijden en te fixeren voorafgaand de microscoopopnamen. Beperkingen zijn er ook. Er kan slechts een halve millimeter diep in het weefsel worden gekeken.

Om toch te kunnen zien hoe uitzaaiende darmkankercellen zich in de lever vestigen – waarvoor ze vaak een voorkeur hebben – plaatsten de onderzoekers een ruitje in de buikwand. Het was een dun rond glaasje van 12 mm diameter. Het ruitje kon vijf weken blijven zitten zonder dat de dieren er last van hadden.

Door het ruitje zagen de onderzoekers ondermeer dat ingebrachte kankercellen na zo’n drie dagen in de lever verschenen. Aanvankelijk waren de cellen beweeglijk en diffuus door de lever verspreid. Twee dagen later veranderde er iets: ze vielen stil en klonterden samen tot micro-uitzaaiingen. Die groeiden later uit tot levensbedreigende tumoren.

De onderzoekers wisten het ontstaan van die micro-uitzaaiingen te verhinderen door in de eerste dagen een stof toe te dienen die de cellen minder beweeglijk maakt. Dat betekent dat het uitzaaiproces in een vroeg stadium wellicht nog te stuiten is. De nieuwe techniek is ook bruikbaar om andere organen in de buikholte in beeld te brengen.