Ophef over zorgpremie overvalt VVD

Bij de VVD is de euforie over het snel bereikte regeerakkoord weg. Mark Rutte ligt onder vuur.

Formateur Mark Rutte (links) begon zijn gesprekken met kandidaat-bewindslieden vanmorgen met beoogd vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA), die ook minister wordt van Sociale Zaken. Het kabinet-Rutte II moet maandag op het bordes staan. Foto David van Dam

Het crisismanagement kwam gisteren bij de VVD langzaam op gang. Terwijl de maatschappelijke onrust over de invoering van een inkomensafhankelijke zorgpremie in rap tempo toenam, bleef premier en VVD-leider Mark Rutte boodschapvast. Deze ‘nivellering’ was een concessie aan de nieuwe partner PvdA. En de honderden euro’s extra zorgpremie per maand die verschillende media voor hoge inkomens hadden berekend, gaven een vertekend beeld.

Het probleem van Rutte was dat hij er zelf geen andere werkelijkheid tegenover stelde en zo de onrust en verwarring aanwakkerde. In de wandelgangen van het parlement riep een geërgerde VVD-voorlichter: „Ik héb géén cijfers!”

Terwijl PvdA-leider Samsom in de Kamer aangaf dat er „te praten” viel over de plannen, weigerde Rutte te bewegen. Aan het eind van de dag zag Ruttes medeonderhandelaar Stef Blok zich genoodzaakt een brief te sturen naar de achterban, waarin hij de ingrijpende lastenverzwaring toelichtte. Maar het mocht niet baten. Vanochtend beeldde De Telegraaf premier ‘Marx’ Rutte af naast de aartsvader van het communisme. VVD-prominenten zochten boos de media op: oud VVD-leider Wiegel noemde de kabinetsplannen op de radio „nivellerender dan onder Joop den Uyl”. Op de VVD-website luchtten tot vanmiddag meer dan 6.000 woedende kiezers hun hart over het ‘kiezersbedrog’ van Rutte.

Het inkomensafhankelijk maken van de zorgpremie kost hoge inkomens straks honderden euro’s per maand. Dat viel bij de presentatie van het regeerakkoord nog niet zo op, omdat VVD en PvdA vertelden dat dit plan de koopkracht over het algemeen weinig verslechtert. Maar daarbij vergeleken ze de koopkrachteffecten van hun plan met cijfers van het Centraal Planbureau waar de gevolgen van de forenzentaks nog in zitten. Alleen wordt die forenzentaks helemaal niet ingevoerd. Anders gezegd: de zorgpremie zal nog harder aankomen dan de forensentaks.

Sommige VVD’ers zeggen dat ze storm aan kritiek hebben voorzien. Het is voor hun partij nou eenmaal een vervelende maatregel; daar is geen ontkomen aan.

Een Kamerlid maant tot rust: „Adem in, adem uit.” Een ander Kamerlid zegt dat het gewoon even moet wennen en dat de woede bij een deel van de leden over een paar weken wel zal verstommen, als ze zien welke andere mooie VVD-plannen in het regeerakkoord staan.

Het leek allemaal nog mee te vallen toen de Tweede Kamer gisterochtend bijeenkwam voor een debat met informateurs Wouter Bos (PvdA) en Henk Kamp (VVD). Premier Rutte werd hard aangevallen door de rechtse én linkse oppositie over de zorgpremie, maar hij noemde het plan „acceptabel”. Dankzij compenserende belastingmaatregelen, verzekerde de premier, zou de soep niet zo heet gegeten worden. Bovendien was er nog veel onduidelijkheid over de precieze uitwerking.

Maar buiten de Kamer zwol het rumoer aan. Lokale liberalen belden massaal naar Den Haag. Binnen een dag nam de onvrede onder VVD’ers een omvang aan waarbij de commotie over de forenzentaks, dit voorjaar, weinig voorstelde. Ook de opstand tegen de paarspluscoalitie onder de VVD-achterban in 2010 – destijds reden om de onderhandelingen af te breken – was bescheidener van aard.

Toen de onrust doorsijpelde naar de Tweede Kamer, werden de aanvallen van de oppositie heviger. CDA-leider Van Haersma Buma sprak van een „onzalig plan”, D66-leider Pechtold riep het kabinet op om de ingreep in de zorgpremie nog vóór de beëdiging te schrappen. Alle partijen die nodig zijn om de zorgplannen door de Eerste Kamer te krijgen zeiden tegen te zullen stemmen. Nog voordat het kabinet-Rutte II op het bordes staat, is de kans op een soepele start verkeken.