Niet duur, wel tergend langzaam

Binnenkort wordt de nieuwe Hanzelijn feestelijk geopend. Maar een reis over het nieuwe spoor gaat langer duren dan gedacht.

Als koningin Beatrix over precies vijf weken de Hanzelijn opent, is het niet alleen feest. „Er is geblunderd”, zegt onafhankelijk spooradviseur Arco Sierts. „Er is een spoorlijn gebouwd zonder rekening te houden met de praktische uitwerking. Dáár is het fout gegaan.”

De nieuwe spoorlijn tussen Lelystad en Zwolle valt 90 miljoen euro goedkoper uit dan was begroot. De bouw kost geen 940 miljoen maar 850 miljoen euro. Er is „slim aanbesteed” door zelf de bouwrisico’s te nemen, aldus een woordvoerder van spoorbeheerder ProRail, en deze risico’s door een „zeer strakke planning” zo klein mogelijk te maken.

Dat is mooi. Maar een reis over de nieuwe Hanzelijn gaat langer duren dan gedacht. De treinen op het nieuwe spoor rijden niet 160 maar 140 kilometer per uur. Bovendien moeten in station Zwolle treinen op elkaar wachten. Dat scheelt zeker vijf minuten.

„De Hanzelijn is niet klaar”, stelt de PvdA in de Provinciale Staten van Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel. Er is onvoldoende capaciteit op de nieuwe spoorbrug de Hanzeboog bij Zwolle, „waardoor de Hanzelijn er maar liefst tien minuten langer over doet dan strikt genomen noodzakelijk is”. Burgemeester Henk Jan Meijer van Zwolle: „We zijn blij dat de Hanzelijn gaat rijden. Hij is keurig binnen het budget aangelegd. Er zijn ook nadelen. Misschien kan het geld dat nu over is, worden besteed om het spoor bij Zwolle verder te verbeteren.”

De Hanzelijn is vijftig kilometer lang. Met de lijn rijden niet langer alleen treinen vanuit Amersfoort het Zwolse station binnen, maar ook vanuit Lelystad. De treinen komen vlak voor de nieuwe IJsselbrug samen. Een brug met vier sporen had voor de hand gelegen. Maar dat was duur. Daarom besloot minister Netelenbos (PvdA) twaalf jaar geleden te luisteren naar wat de spoorbeheerders zeiden: met nieuwe technieken kunnen treinen kort na elkaar over hetzelfde spoor rijden, vier sporen is eigenlijk niet nodig.

Maar van die nieuwe technieken is weinig terecht gekomen. „De minister heeft zich destijds in de luren laten leggen”, zegt Dick Buursink, lid van Provinciale Staten voor de PvdA in Overijssel. „ProRail heeft niet de juiste techniek aan laten leggen”, stelt universitair docent railverkeer Rob Goverde van de TU Delft. Reactie van ProRail: „Wij waren daartoe niet verplicht.”

Om treinen sneller te laten volgen, kun je seinen dichter op elkaar zetten. Dat is volgens ProRail gebeurd. Nog effectiever is het Europese beveiligingssysteem ERTMS. De machinist ziet op zijn computerscherm hoe hard hij waar mag rijden. Hij hoeft niet naar buiten te kijken. Treinen volgen kort na elkaar. Hogere snelheden zijn haalbaar. Ook de Hanzelijn is met ERTMS uitgerust. Maar niet op de nieuwe spoorbrug bij Zwolle. En dus moeten treinen wachten. Veel reizigers tussen het noorden en de Randstad zijn straks sneller ter plaatse, maar andere reizigers doen er langer over. Zo staat de trein uit Leeuwarden niet acht minuten stil in Zwolle, zoals nu, maar tien minuten.

Er is volgens ProRail een goede reden om ERTMS bij Zwolle niet te gebruiken. Over de nieuwe IJsselbrug rijden ook goederentreinen die de Hanzelijn niet gebruiken. Deze treinen rijden bijvoorbeeld van Meppel naar Amersfoort. Ze zouden van het huidige veiligheidssysteem, ATB, op de brug moeten overschakelen naar ERTMS, en vervolgens weer terug naar ATB. Dat leidt tot verwarring tussen machinist en verkeersleiders.

Spoorwetenschapper Goverde gelooft daar niet zo in. „Daar zijn natuurlijk wel oplossingen voor te bedenken. Zeker als je daarmee voorkomt dat treinen minutenlang bij Zwolle moeten wachten.”