Kabinet duldt geen cowboygedrag meer

Beste bankiers, de komende jaren willen wij geen gegraai, geen gegoochel en geen gezeik. Wees dienstbaar en doe wat een bank hoort te doen: economische bedrijvigheid financieren. Dat is de boodschap van Rutte II aan de Nederlandse financiële sector. Voorvallen van de afgelopen jaren zijn voor de coalitie leidend geweest voor de maatregelen die ze de komende jaren in wil voeren. Geen woekerpolisaffaires, DSB Banken, derivatendrama’s bij woningcorporaties en grootschalige rentemanipulaties.

Wat is de maatregel?

Rutte II komt met elf punten om de huidige financiële crisis te bestrijden en een nieuwe te voorkomen. Sommige richten zich op het functioneren van het internationale financiële systeem. Zo herbevestigt Rutte II dat Nederlandse banken de komende jaren hogere kapitaalbuffers moeten aanhouden om aan de nieuwe internationale financiële regels te voldoen. Ook wil het nieuwe kabinet zich hard maken voor een Europese bankunie. Niet de nationale toezichthouders als De Nederlandsche Bank, maar een Europese toezichthouder wordt dan eindverantwoordelijk voor het controleren van het doen en laten van onder meer Rabobank, ING en ABN Amro. Als een bank in Europa in de problemen komt en kapitaal nodig heeft, dan wil Rutte II uiteindelijk dat daar Europese potjes voor komen. Het kan dus gebeuren dat Nederland meebetaalt aan de redding van een Spaanse spaarbank uit Sevilla.

Het nieuwe kabinet wil in Brussel ook regelen dat banken een belasting moeten betalen over financiële transacties. Dit is een koerswijziging. Demissionair minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) is ertegen. Een financiële transactietaks zou een „verwoestend effect” hebben. Ook de toezichthouders (DNB en de Autoriteit Financiële Markten) en het Centraal Planbureau zagen de taks niet zitten. Rutte II wil overigens dat pensioenfondsen geen afdracht over hun transacties hoeven te betalen.

VVD en PvdA willen dat bankiers een eed afleggen, die in de wet is vastgelegd en waar sancties op staan. Dit borduurt voort op de plannen van De Jager. Ook moet het toezicht op bankiers beter. Niet alleen het hoogste management van banken moet goedgekeurd worden door de toezichthouders, ook medewerkers die grote risico’s nemen (zoals handelaren) moeten eerst langs het Frederiksplein en de Vijzelgracht in Amsterdam om een stempel te halen. En als bankiers eenmaal aan de slag zijn, dan moeten ze minder ‘perverse prikkels’ ontvangen om potentieel lucratieve, maar gevaarlijke transacties uit te voeren. Van Rutte II mogen bonussen bij banken maximaal 20 procent van het vaste salaris bedragen.

Ook de diensten en producten die banken aan klanten verpatsen worden aan banden gelegd. Aan consumenten mogen ze alleen nog producten verkopen die in het belang van de klant zijn. En instellingen gefinancierd met publiek geld, zoals woningcorporaties, mogen geen geld meer proberen te verdienen aan rentederivaten. Wel mogen ze zich via derivaten beschermen tegen rente- en wisselkoersschommelingen.

Eén Nederlandse bank wordt met naam genoemd: ABN Amro. Rutte II wil ABN Amro pas naar de beurs brengen als de financiële sector stabiel is, dus als de crisis voorbij is. Ook moet de staat waar voor zijn geld krijgen. De bank wordt niet verkocht als er grote verliezen op worden geleden. Het nieuwe kabinet houdt ook nadrukkelijk de optie open niet alle aandelen ABN naar de beurs te brengen. De mogelijkheid dat de staat langdurig een aanzienlijk belang in de bank aanhoudt, is dus aanwezig.

Waarom dit beleid?

Partijleiders Rutte en Samsom laten zien dat ze eindelijk willen doordringen tot bankiers: geen cowboygedrag meer. Maatregelen als een bankierseed, bonusbeperkingen en de ruimere bevoegdheden van AFM en DNB om bankiers te screenen moeten een cultuurverandering teweegbrengen. In Londen staat de Ghanese derivatenhandelaar Kweku Adoboli terecht. Hij nam enorme risico’s om geld te verdienen voor zijn bank, ging zijn bevoegdheden te buiten en verloor 2,3 miljard dollar. Zulk gedrag is voor Rutte II onacceptabel.

Het nieuwe kabinet wil dat banken een maatschappelijke rol spelen. Niet alleen geld verdienen en de waarde van het aandeel op de beurs moeten prioriteiten zijn voor bankiers, ook het welvaren van de economie. Volgens Rutte en Samsom kunnen banken dat bereiken door eenvoudige, veilige en risico mijdende leningen en verzekeringen aan te bieden aan klanten en bedrijven. Een huiseigenaar is op termijn meer gebaat bij een iets duurdere annuïteitenhypotheek dan bij een risicovolle beleggingshypotheek die alleen in goede tijden voordeel biedt. Ook de wens een financiële transactietaks in te voeren, hoort bij de gedachte dat banken deel uitmaken van de maatschappij. Niet alleen belastingbetalers, maar ook banken moeten meebetalen aan het oplossen van de crisis die ze zelf mede hebben veroorzaakt.

Gaat het werken?

Een bonusbeperking in Nederland kan werken, maar het zal moeilijker zijn de regels op te leggen aan de handelsafdelingen van, bijvoorbeeld, ING en Rabobank in Londen of Hongkong. Ook bestaat altijd het gevaar dat, als EU-landen niet gelijk optrekken, activiteiten simpelweg verschuiven. Als Nederland alleen met de eurolanden een transactietaks invoert, kunnen banken besluiten meer zaken te doen vanuit Londen of New York. Samsom en Rutte pleiten voor een Europese bankenunie. Maar net als bij de meeste europrojecten zal het waarschijnlijk een paar jaar duren voor het toezicht op de Europese financiële sector werkelijk Europees geregeld is.