Column

De fakir en het spijkerbed

Hallo luisteraars, daar zijn we weer met Eén Op Twee Van Drie Tot Vier Op Radio Vijf, tot voor kort van zes tot zeven op Radio 8. Mijn naam is Tanja Boljé. Naast mij zit, zoals altijd, Tjerk van den Nachgtkaerschenmaecker. Tjerk, wat gaan we doen?

- Straks live een speciale uitzending van NOS Actueel vanaf Schiphol over het vertrek van Bram Moszkowicz, die zijn advocatenpraktijk gaat voortzetten in Suriname, en wij praten hier over wat dit betekent voor de Nederlandse rechtsstaat met Eva Jinek en Willem Holleeder.

- Maar nu eerst: het regeerakkoord van het kabinet Rutte-Asscher is bekend, en wij praten erover met Berend Ottoman, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Assen, auteur van het boek De politiek als accordeon.

- Welkom professor Ottoman. Dat boek, De politiek als accordeon, dat gaat over regeerakkoorden, waarom bestudeert u die?

- Dat onderwerp was nog over. Maar het is uiterst boeiend. Regeerakkoorden zijn een spiegel van de tijd, van de tijdgeest, van hoe de democratie zich ontwikkelt, waar we héén gaan.

- Als u dit akkoord in één woord zou moeten typeren, wat zou dat dan zijn?

- Ambitieus en paradoxaal.

- Dat zijn er twee, maar goed. Noemt u eens een voorbeeld van die ambitie?

-Het zit al in de titel, Bruggen slaan. Het land is verdeeld, de natie is verscheurd, we zijn als het ware uit elkaar gedreven, dus er moet een brúg komen. En een brug, die sla je. Daar zit dat slagvaardige in, dat ambitieuze, iets heldhaftigs, bijna. Een brug slaan, dat doe je met doodsverachting. De brug die staat afgebeeld op het omslag is ook een brug die nog niet klaar is hé? Er is nog geen wegdek, alleen een heleboel ijzeren punten, waar je je lelijk aan open kunt halen. Dat is dan weer die pijn, die eerlijk verdeeld moet worden. We gáán de brug over, maar het zal pijn doen!

- Nog andere voorbeelden?

- Er is bijvoorbeeld sprake van een ‘samenhangende aanpak in de verschillende sectoren op het terrein van ordening, sturing en toezicht’. Dat is natuurlijk veel beter dan een onsamenhangende aanpak, dus daar zie je die ambitie. Het zit hem ook in de taal. Een revolverend fonds, een stofkamoperatie, de doorwerkbonus, de horizonbepaling, de sunsetclausule – nieuwe woorden, nieuwe concepten, heel opwindend allemaal. De cascadering van de biomassa!

- Wat zei u?

- De cascadering van de biomassa!

- Wat is dat?

- Geen idee. En de vele acroniemen natuurlijk. De SEH’s, de HAP’s, en de BOA’s, de OVA, de TBO, de ERTMS, de WFZ. ACTA, PIA, ZZP4, ZZP5, WGR+…

- Welke ambitie spreekt daar uit?

- Om te bezuinigen!

- O ja. En dat paradoxale?

- Dit is het kabinet van de stabiliteit én de hervormingen. Stabiliteit óf hervormingen, zou je zeggen, maar paradoxaal genoeg is het dus en-en. En wat je ook telkens leest: de kwaliteit moet omhóóg en de kosten omláág. De dienstverlening van de overheid moet beter, ons onderwijs moet in de wereldtopvijf, de sport moet naar olympisch niveau én we gaan zestien miljard bezuinigen. Kwaliteitsverhoging gaat in de zorg gelukkig vaak samen met kostenverlaging, staat er dan. Elke supermarktbezoeker weet dat dat onzin is.

- Dat kunnen ze dan toch niet waarmaken?

- Ik denk dat wij aan de vooravond van een nieuw paradigma staan, waarin dat wel kan. Een postrationeel politiek paradigma.

- Hallo tingeling tjakboem! Wat bedoelt u daarmee, professor?

- Wat politici zeggen, hoeft niet te kloppen, zolang ze ons maar een prettig gevoel geven.

- Dus dat is de brug waar het hier in feite over gaat? Die tussen ratio en emotie?

- Nee, het is de brug óver de ratio. De brug van de zelfbegoocheling. Het spijkerbed van de fakir. Alleen wie erin gelooft, komt heelhuids aan de overkant.

- Juist. Wij spraken met professor Berend Ottoman, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Assen, hartelijk dank.

- U luistert nog steeds naar Eén Op Twee Van Drie Tot Vier Op Radio Vijf, zometeen Bram Moszkowicz, die advocaat wordt in Paramaribo, maar nu eerst: muziek! Hier is Rational met Dream on!

Jan Kuitenbrouwer is journalist, schrijver en directeur van de Taalkliniek.