Wie wint vanavond de AKO Literatuurprijs?

Peter Terrin, Anton Valens en Stephan Enter, tijdens een AKO-toplijst-editie van BorderKitchen, twee weken geleden in Den Haag. Foto AKO Literatuurprijs

Wordt het Arnon Grunberg? Of één van de twee met de meeste lovende recensies: Stephan Enter of Peter Terrin? Literaire jury’s houden ook van outsiders, en zeker de AKO-jury, die vorig jaar verrassend koos voor De Nederlandse maagd van Marente de Moor en zo Peter Buwalda, Jeroen Brouwers en Arnon Grunberg passeerde. Er is dus zeker kans, voor Elvis Peeters en Mensje van Keulen. Vergeet de eersteling in het genomineerdengezelschap niet: Anton Valens werd in recensies van Het boek Ont geroemd. Vanavond wordt de winnaar van de AKO Literatuurprijs bekendgemaakt in Den Haag. De uitreiking zal rechtstreeks te volgen zijn in het tv-programma Nieuwsuur.

Stephan Enter: Grip
De alpinistenroman van Stephan Enter is misschien wel het beste boek van de shortlist. Als we mogen afgaan op de eindejaarslijstjes (en op de inschattingen van de Volkskrant en Trouw) heeft Grip de beste papieren: het werd uitgeroepen tot beste boek van het jaar door recensenten van NRC Handelsblad, de Volkskrant en Het Parool. Alleen de timing zou het boek tegen kunnen werken: het verscheen al een jaar geleden, en dat is bij jury’s maar zelden een voordeel. Trouw-recensent Rob Schouten noemde Enter in de krant van vanmorgen ‘een van onze meest onderschatte auteurs die zich wat mij betreft helemaal op de kaart heeft gezet met deze dwingende vriendenroman vol filosofische en existentiële gedachtengolven’.
Inschatting: De meest waarschijnlijke winnaar, als het niet Terrin wordt.

Arnon Grunberg: De man zonder ziekte
Wat een succesvol en vaak bekroond schrijver tegen heeft, is dat hij niet met de anderen vergeleken wordt, maar met zichzelf. De meningen waren niet eensluidend over De man zonder ziekte, met ruim 200 pagina’s overigens een dunnetje voor zijn doen. De één noemde het ‘briljant’, de ander vond het toch tegenvallen. Het verhaal over een Zwitserse architect die een bouwopdracht krijgt in de Verenigde Arabische Emiraten maar daar nooit aan begint, is op z’n minst kafkaesk te noemen. Geen gering compliment, maar het lijkt waarschijnlijker dat de jury toch voor een ander kiest.
Inschatting: Werd niet gezien als Grunbergs beste, en zijn volle prijzenkast kan tegen hem werken.

Mensje van Keulen: Liefde heeft geen hersens
Een bekroning van Mensje van Keulen zou wel eens tijd worden: haar werk wordt hogelijk gewaardeerd, maar zelden bekroond. Daarmee is ze met haar boek over de dood van een balletdanseres een interessante outsider. De jury schreef: ‘Met uiterste precisie weeft ze een verfijnd web van gevoelige draden rond haar personages, die daar nooit helemaal uit kunnen ontsnappen. Evenmin als de lezer. Mensje van Keulen pakt je in.’ Zou de jury zich zo hebben laten inpakken dat de prijs naar de enige vrouw op de shortlist gaat?
Inschatting:
Interessante outsider, bekroning voor Van Keulen is niet onverdiend.

Elvis Peeters: Dinsdag
Elvis Peeters schrijft graag over verdorven mensen – misschien dat zijn boeken daarom niet enorm populair zijn. Goed zijn ze wel: ‘Peeters blinkt uit in het geloofwaardig karakteriseren van gewetenloze mensen,’ aldus Elsbeth Etty in NRC Handelsblad. Dinsdag schetst een huiveringwekkend portret van iemand die zomaar je buurman, je eigen man of vader zou kunnen zijn.’ De jury noemde het een ‘suggestief vertelde en subtiel gecomponeerde ballade’, wat niet de meest uitbundige superlatieven zijn. Peeters’ bekroning zou een echte verrassing zijn.
Inschatting: Ook een outsider, de jury was onder de indruk, maar niet laaiend enthousiast.

Peter Terrin: Post Mortem
NRC-recensent Arjen Fortuin noemde Peter Terrin vanmorgen in nrc.next de meest waarschijnlijke winnaar: ‘Post Mortem is een erg goed boek; zijn vorige boek (De bewaker) was nog beter, maar dat werd niet bekroond. De prijzengevers hebben dus iets goed te maken, en dat kan dan mooi op deze manier.’ Post Mortem is een literair spiegelpaleis, waarin een schrijver schrijft over het herseninfarct van zijn dochtertje, waarmee hij meteen de literaire verwerking van autobiografische gegevens (Terrins eigen dochtertje verkeerde ook in doodsnood) op intelligente wijze bevraagt.
Inschatting:
De meest waarschijnlijke winnaar, als het niet Enter wordt.

Anton Valens: Het boek Ont
‘De onweerstaanbaarheid van Het boek Ont zit allereerst in de ijzeren regelmaat waarmee Valens je eens in de zoveel pagina’s laat grinniken,’ schreef Arjen Fortuin over deze eerste grote roman van Anton Valens. Zonder twijfel is het het grappigste boek van de shortlist, al schreef Valens juist uit mededogen voor losers, zo vertelt hij vandaag in NRC Handelsblad. Het verhaal gaat over een groepje mannen dat elkaars post opent, omdat ze het zelf niet meer durven – het zijn losers die je winst gunt.
Inschatting:
De gun-factor is groot bij dit boek over ‘losers’.