Tegen de hyperouders

Ouders moeten zich meer ontspannen, schrijft de Amerikaanse journalist Pamela Druckerman in haar boek over de voors en tegens van het Franse opvoeden.

Redacteur Boeken

‘Ik ben schuldig aan alle misdaden in dit boek’, zegt Pamela Druckerman. In Franse kinderen gooien niet met eten zoekt Druckerman, een Amerikaanse journaliste die in Parijs woont, naar de essentie van wat zij noemt de Franse opvoeding. Die zet zij, vrolijk generaliserend, af tegen de zenuwenpedagogiek van Amerikaanse hyperouders – zichzelf voorop.

Het levert een beeld op van Franse kinderen die zonder morren vier gangen eten, blauwe kaas incluis, die zich gedragen in restaurants en met wie hun slanke, onberispelijk uitziende moeders uitstekende gesprekken kunnen voeren. Deze kleine Marie-Claires en Alains contrasteren met de driftige, heerszuchtige, uitsluitend mac&cheese schransende Amerikaanse ettertjes en hun uitgedijde ouders in joggingpakken vol vlekken. Bébé’s versus brats.

Met een voorpublicatie in The Wall Street Journal en volop aandacht in Amerikaanse media lijkt Druckermans persoonlijke opvoedingsrelaas een echo van Strijdlied van de Tijgermoeder (2011), het boek over de Aziatische kadaverdiscipline die de Amerikaans-Chinese Amy Chua haar dochters oplegde. Beide boeken tonen hoezeer opvoeding een spiegel is van cultuur.

Druckerman pleit niet zozeer voor meer strengheid, als wel voor meer helderheid in de opvoeding. Een stelsel van basisregels die ouders en kinderen duidelijkheid verschaffen, waarna de rest vanzelf gaat. Ze looft dit Franse cadre dusdanig dat je je afvraagt waar het gezonde verstand gebleven is dat ouders als vanzelf tot logische opvoedregels bracht.

Franse ouders zeggen bijvoorbeeld vaak ‘attends’ tegen hun kinderen, schrijft Druckerman, ‘wacht’. Dit leert kinderen ‘dat er nog andere belangen zijn dan die van henzelf’, het brengt hen discipline bij en ‘beheersing over hun impulsen’. Ze wijdt hierover uit alsof het de uitvinding van de eeuw is. Niet een natuurlijke uiting van de overlevingsdrift van ouders die ongestoord een zin willen afmaken.

‘Wacht even’ tegen je kind zeggen lijkt mij puur zelfbehoud. Niet iets waar je je bewust van bent, laat staan specifiek Frans.

„Frans staat in dit boek voor een bepaald soort opvoeding. Het kan goed zijn dat wat ik Frans noem, ook tamelijk Europees is. Maar ik woon nu eenmaal in Parijs en mij viel op hoe vaak Franse ouders dit zeggen. Terwijl mijn Amerikaanse vriendinnen hun telefoongesprek meteen onderbreken als hun kinderen iets willen.

„Zodra mijn dochter geboren was begon mij het verschil op te vallen tussen het gedrag van Amerikaanse en Franse kinderen. In Frankrijk zitten kinderen gewoon aan tafel, ze zijn veel minder kieskeurig, je ziet geen driftbuien in de supermarkt. Toen ik me erin verdiepte, vielen me verdere verschillen op: Amerikaanse ouders stimuleren hun baby om allerlei vaardigheden te leren waar hij nog niet aan toe is. Franse ouders zorgen, door niet bij ieder kikje toe te snellen, dat een kind zelf in slaap kan vallen en dat het snel door slaapt.”

Druckerman en haar man hebben drie kinderen in de crècheleeftijd. Druckerman houdt zich bezig met cultuurverschillen, waar ze op een persoonlijke manier over schrijft. Zo publiceerde ze een boek over de opvattingen over overspel wereldwijd: Lust in Translation. In 2010 baarde ze opzien met een openhartig stuk in het maandblad Marie Claire over de ménage à trois die ze haar echtgenoot voor zijn veertigste verjaardag cadeau deed. Inmiddels gaat haar aandacht naar heel andere dingen uit, want het moederschap blijkt voor Amerikaansen maximale stress op te leveren. Druckerman en haar vriendinnen lezen alles wat los en vast zit over opvoeding en schrijven ouderschapsplannen. Alsof het, zoals een blad schreef, om de lancering van een nieuw supermarktproduct gaat in plaats van een nieuwe levensfase.

Alle verse moeders zijn neurotisch, maar Amerikaanse verse moeders zijn neurotischer dan andere, blijkt uit uw boek.

„Ja wij zitten wel bovenin de neuroseschaal. In de Verenigde Staten leven we in een tijd van maximale ouderstress en ongerustheid. Dat komt misschien door het puriteinse in onze cultuur, en doordat er sowieso veel stress is in de Amerikaanse maatschappij. Maar het heeft ook met een specifieke ontwikkeling van de afgelopen twee decennia te maken, het zogeheten helikopterouderen dat in mijn generatie in zwang is geraakt. Ouders die hun kind voortdurend achternalopen, het nooit met rust laten, het als baby al stimuleren met van alles en het kniebeschermers omdoen op de speelplaats.”

Waar komt helikopterouderen vandaan?

„Mijn generatie is het eerste cohort kinderen van gescheiden ouders. Ze vinden dat ze het beter moeten doen dan hun eigen vader en moeder. Dan is er de psychotherapeutische golf geweest die stelt dat het riskant is het individu in zijn ontwikkeling te beknotten. En tenslotte is er nog het Amerikaanse idee dat je je baby al heel jong moet stimuleren om hem uiteindelijk een goede kans te geven in de ratrace. Dat alles maakt dat het ouderschap in de VS zo’n zenuwslopende toestand is.”

Wat vond u van het boek van Amy Chua?

„Onze boeken zijn een reactie op dat overbeschermende helikopterouderschap. Chua zegt: je haalt meer uit je kind door strenger te zijn. Ik beschrijf hoe je met een paar strikte regels zowel jezelf als je kinderen meer vrijheid en ontspanning kan geven. Wat de boeken delen is het idee: je kan meer van kinderen verwachten, ze zijn niet zo fragiel.”

Dat Franse ouders minder gestresst zijn heeft blijkens Franse kinderen gooien niet met eten ook te maken met de verzorgingsstaat waarin ze leven. Dat is een ‘nannystate’ zoals Amerikanen het noemen, die voorziet in 21 vakantiedagen meer dan de VS, doorbetaald zwangerschapsverlof, gesubsidieerde crèches, gratis kleuterscholen, en allerlei belastingvoordelen voor ouders.

Uw boek valt makkelijk te lezen als een pleidooi voor de verzorgingsstaat.

„Je kunt het zo lezen, maar daar was het mij niet om te doen. Ja, we hebben in de VS sterkere instituties nodig, ja de zorg voor moeder en kind laat in Amerika veel te wensen over. Maar mijn primaire bedoeling was toch: handvaten bieden aan andere ouders.”

Zelfs peutervoedsel is een staatsaangelegenheid, blijkt uit Druckermans boek. Franse spruiten krijgen een gastronomische opvoeding. Het resultaat: een natie van omnivoortjes en horecatijgertjes. Een dergelijke centrale sturing is ook voor Nederlandse begrippen opmerkelijk, net als de gesubsidieerde bekkenbodemtraining voor pas bevallen vrouwen, dit onder het archaïsche motto ‘is meneer tevreden?’

Hoe geëmancipeerd zijn Franse vrouwen?

„Franse vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in de top van het bedrijfsleven en in de regering, en verdienen minder dan mannen. Maar er zijn wel weer veel gunstige wetten als het gaat om de gezondheid van vrouwen en de rechten van werkende moeders, waardoor Frankrijk voor Europese begrippen nog hoge geboortecijfers heeft. Thuis is het net zo’n gemengd beeld. Françaises doen meer in het huishouden, maar er is weinig druk om lang borstvoeding te geven of om thuis te blijven voor je baby.”

Een Nederlandse correspondent in Parijs vond dat de Franse opvoeding dociele watjes maakt. Een andere Nederlander wijst op het hoge Franse jeugdcriminaliteitscijfer. Doen de Fransen het echt wel zo goed?

„Ik schrijf niet dat alles wat de Fransen doen perfect is, ik gebruik de Fransen in mijn boek ter inspiratie voor – vooral – Amerikanen. Met Franse scholen is er een probleem; ze concentreren zich te veel op het negatieve en kunnen het zelfrespect van kinderen schaden. Zelf schrijf ik vooral over het ouderschap. Franse ouders leren hun kinderen wat er nodig is om mee te doen in de maatschappij – respectvol gedrag jegens anderen. Mijn ervaring is niet dat ze kinderen dociel of conformistisch willen maken. Integendeel, er ligt veel nadruk op analyseren en je goed kunnen uitdrukken. Wel is de opvoeding in Frankrijk erop gericht de levens van ouders en kinderen gescheiden te houden. Dat gaat mij als Amerikaanse te ver. Ik wil juist deel uitmaken van hun wereld, van hun jeugd. Ook wil ik iets van de creativiteit, opwinding en dynamiek van Amerika aan ze meegeven. Amerikanen zijn altijd in voor de next big thing. Die gretigheid, de drang om dingen gedaan te krijgen, dat hoop ik ze wel bij te brengen.”

Pamela Druckerman: Franse kinderen gooien niet met eten. Opvoedadviezen uit Parijs. Balans, 288 blz € 18,50 ***