Syrië binnenwandelen

Op z’n dooie akkertje, rugzakje op de rug, wandelt correspondent Bram Vermeulen het vrije Syrië binnen. Een smalle strook langs de noordgrens met Turkije is in handen van de rebellen. Aan de grens kijkt een bewapende vrijwilliger even zijn paspoort in en even verder krijgt de verslaggever een stempel, want dat is een van de eerste dingen die je in een nieuwe natie voor elkaar dient te hebben.

De douanier is wel in voor een babbeltje. Hiervoor was hij sluipschutter en daarvoor leraar. Het was dat het nieuwe bewind hem nu hier nodig had, anders had hij wel door willen vechten in Aleppo. En natuurlijk heeft hij al vijanden gedood. De eerste was bij een executie, hij haalde de trekker over. Een rechtbank had het oordeel geveld, daar ging hij verder niet over.

De kracht van de vierdelige serie Langs de grenzen van Turkije (VPRO) is niet alleen dat je als kijker op spannende plekken terechtkomt, waar je veel te weinig vanaf weet. Dat is bijvoorbeeld ook het geval in een reportage van Aart Zeeman in Brandpunt (KRO), over de cocaïne-industrie van Peru. Maar de toon is volstrekt anders. Spannende muziek en een alarmistische voice-over benadrukt herhaaldelijk hoe bijzonder en gevaarlijk de hier tentoongespreide journalistiek wel niet is. Voor dag en dauw wordt Zeeman afgehaald en meegetroond naar „het illegale cocaïnelaboratorium in het oerwoud.” Er mag, zo wordt ons uitgelegd, alleen met een kleine camera worden gefilmd, want de plaatselijke bevolking heeft het niet zo op gringo’s.

Als je al deze poespas wegdenkt, is het netto uitlekgewicht van zo’n Brandpunt-reportage vele malen lager dan dat van een aflevering van Langs de grenzen van Turkije. Vermeulen roept ook als er rookwolken in zicht zijn tegen de chauffeur dat hij snel terug moet rijden naar de grens, maar dat is alles. De bakkerij waar zojuist gefilmd was, zou in brand staan, omdat het officiële Syrische leger daar liever geen televisieploegen zou zien. Vermeulen licht toe dat hij zich dus verantwoordelijk zou kunnen gaan voelen voor wat er gebeurd is, maar dat hij gelukkig alweer vernomen heeft dat de brand weinig voorstelde. Of is dat weer propaganda van de andere zijde?

Net als een week eerder in Griekenland, waar oude theedrinkende mannetjes de politie bellen zodra ze vluchtelingen langs zien lopen, spreken de beelden grotendeels voor zich. Dan realiseer je je dat we van de Syrische burgeroorlog normaliter alleen emoties, bloed en puinhopen te zien krijgen.