Niet links, rechts of in het midden - vijf vragen over het regeerakkoord

Het regeerakkoord wordt uitgereikt aan de pers. Foto ANP / Evert-Jan Daniels

Vandaag presenteerden Mark Rutte en Diederik Samsom hun regeerakkoord. Een ingrijpend pakket vol maatregelen en met 16 miljard aan extra bezuinigingen. Hoe moeten we dit regeerakkoord zien, wat zijn de opvallende zaken en hoe zal dit akkoord vallen?

1. In hoeverre verschilt dit regeerakkoord met het beleid van het vorige kabinet?

Herman Staal, chef van de politieke redactie van NRC Handelsblad:

“Als je het regeerakkoord snel en vluchtig leest dan lijkt er echt sprake te zijn van een trendbreuk. Op de oppervlakte wordt er niet gerept over dingen als ‘op orde stellen van zaken’ en ‘rechten en plichten’. Het lijkt allemaal veel meer open naar de wereld toe. Maar als je het echt goed leest, dat staan er toch wel enkele vergaande maatregelen in. Je moet bijvoorbeeld je beroep afwachten in de cel, als je geen Nederlands spreekt krijg je geen bijstandsuitkering en de immigratieregels worden flink verscherpt.”

2. Is het meer een rechts of een links akkoord?

Volgens Staal kan je het niet echt een rechts of een links akkoord noemen. Er worden aan beide kanten harde maatregelen genomen. Er is echter ook geen sprake van een middenkabinet. Dat is deels het gevolg van het proces van uitruilen. Rutte en Samsom hebben bij het akkoord niet vaak voor de gulden middenweg gekozen. De ideeënstrijd in de politiek is dan ook terug, legde redacteur Tom-Jan Meeus eerder al uit.

“Rutte en Samsom zijn het niet met elkaars eens, maar denken wel hetzelfde. Dat is bijvoorbeeld een groot verschil met de gedoogconstructie, waarbij Rutte en Wilders het wel op enkele punten eens waren, maar totaal verschillend dachten. Met dit regeerakkoord laten ze zien dat ze het experiment van uitruilen aankunnen. Sinds Paars was er in de politiek sprake van een technocratische benadering. Politiek hield op een ideeënstrijd te zijn. Rutte en Samsom laten de ideeën nu terugkeren. In de onderhandelingen waren ze er niet op uit om elkaars ideeën te blokkeren. Ze gaven die ideeën juist een kans, ook als ze het er niet mee eens waren.”

3. Hoe gaat de achterban van de VVD en de PvdA op het akkoord reageren?

Staal:

“Naar verluidt werd het akkoord behoorlijk soepel ontvangen bij de fracties van beide partijen. En de verwachting is dat het bij de achterban ook zo zal gaan. Natuurlijk, er zal wat gemor zijn. Er moeten enkele principiële punten opzij geschoven worden – denk aan het beperken van de hypotheekrenteaftrek bij de VVD. Even slikken dus, maar ze krijgen er weer andere punten voor terug. Rutte en Samsom zullen er dus wel in slagen dit akkoord te verdedigen bij hun achterban.”

4. Hoe zal dit akkoord vallen bij de rest van Nederland?

Staal:

“Je ziet nu al aan de reactie van FVN dat het verkorten van de WW en het versoepelen van het ontslagrecht ontzettend pijn doen. Daar zal zeker discussie over ontstaan. Er worden enkele hoofdpijndossiers beslecht waar al tijden gedoe over is, zoals bijvoorbeeld de ontpoldering van de Hedwigepolder en de wietpas. En sectoren die hard worden aangepakt zullen niet blij zijn. Kijk naar het openbaar bestuur, waar de nullijn voor ambtenaren wordt gehandhaafd.

En voor christelijk Nederland is er ook niet veel goed nieuws. De wettelijke winkelsluiting op zondag wordt opgeheven. Op scholen wordt verplicht voorlichting gegeven over seksuele diversiteit, iets wat de vrijheid van onderwijs raakt. Alleen de weigerambtenaren worden niet hard aangepakt, er is alleen geen ruimte voor nieuwe weigerambtenaren.

Daarnaast wordt er met de harde maatregelen de PVV soms ook de wind uit de zeilen genomen. Het besluit dat gevangen 12,50 per dag aan onkosten moeten betalen als ze in de gevangenis zitten zal bijvoorbeeld niet heel veel geld opleveren.”

5. Hoe gaat het nu verder?

Dat legden we al eerder uit. De Tweede Kamer debatteert woensdag over het akkoord. Daarna zal Rutte worden aangewezen als formateur. Hij zal in twee tot drie dagen gesprekken voeren met de negentien bewindspersonen die al bekend zijn. De formateur vraagt standaard aan de kandidaat-ministers en -staatssecretarissen of er iets is uit hun verleden wat hun functioneren in de weg kan staan. De kandidaten bespreken ook hun nevenfuncties met de formateur. Meestal leveren ze al hun bijbanen in. Bij hoge uitzondering kunnen nevenfuncties worden toegestaan.

Het nieuwe kabinet kan pas definitief worden gevormd als het PvdA-congres, aanstaande zaterdag, het akkoord goedkeurt.

Als de formateur alle gesprekken heeft gevoerd kan de koningin het kabinet beëdigen. Of dat zoals gebruikelijk achter gesloten deuren plaatsvindt is nog niet bekend. Een deel van de Tweede Kamer wil dat dit in de openbaarheid gebeurt.

Na de bordesscene met de koningin op Huis Ten Bosch is er nog een belangrijke gebeurtenis: het constituerend beraad, de eerste ministerraadsvergadering. Uit het verleden is bekend dat ministers en staatssecretarissen op dat moment nog details konden veranderen, of dat er nog delen van portefeuilles werden gewisseld.

Als het lukt het kabinet op maandagmorgen te beëdigen, gaat Rutte daarna mee met een economische missie naar Turkije. Het meest waarschijnlijk is dat dan donderdag 8 november het Tweede Kamerdebat over de regeringsverklaring is. Daarna kan Rutte II gaan regeren.

Lees ook over het regeerakkoord: