De rode bankier speelde in rollenspel wel eens Mark Rutte

Bankier, politicus en bestuurder van een ingenieursbureau. De veelzijdige PvdA’er Frank Heemskerk vertrekt straks naar de Wereldbank.

Foto Roel Rozenburg

Als zijn woorden bij de Wereldbank net zo veel impact hebben, belooft het wat voor de miljard mensen die onder de armoedegrens leven. Het is maart 2009 en crisis in Nederland. De economie kan wel een zetje gebruiken. Of meer Nederlanders dat jaar alsjeblieft in eigen land op vakantie willen gaan? Staatssecretaris van Economische Zaken Frank Heemskerk zegt het bij De Wereld Draait Door en tegen elke krant die het wil horen. „Patriotisme” noemt hij het. Het gezin Heemskerk gaat dat jaar naar Terschelling. Toeval wellicht, maar een paar maanden later blijken 100.000 meer Nederlanders in eigen land op vakantie te gaan dan het jaar ervoor.

De politicus Heemskerk (1969) houdt wel van een flinke uitspraak. Balkenende jaagt hij op de kast door de CDA plannen voor meer efficiency in de zorg „bloedlink” te noemen. „Daardoor overlijden er meer mensen.” Als staatssecretaris haalt hij in 2008 bij het begin van de kredietcrisis fel uit naar bankiers. „Ik heb over één bankier gelezen die zei zich diep te schamen, maar verder vind ik het oorverdovend stil uit de hoek van de bankiers.”

Die ene bankier? Het is voormalig ABN-AMRO topman Dolf van den Brink die in een opiniestuk in deze krant zijn mea culpa publiceert. Heemskerk is bij ABN-AMRO jarenlang diens waterdrager geweest. Na een studie algemene- en bedrijfseconomie aan de Universiteit van Amsterdam werkt hij van 1995 tot 2003 bij dé bank. Hij begint bij het Economisch Bureau en wordt daarna persoonlijk assistent van Raad van Bestuur-lid Van den Brink.

In 2001 wordt Heemskerk bij de divisie Vermogensbeheer de verantwoordelijke voor het onderhouden van contacten met en binnenhalen van institutionele klanten in het Midden-Oosten. Eigenlijk begint het „net lekker te lopen”, zegt hij in een interview in 2003, en dan mag hij met zijn 37-ste plek op de PvdA-kieslijst de Tweede Kamer in.

Bij de bekendmaking van zijn Wereldbankbenoeming afgelopen vrijdag roemt minister Jan Kees de Jager van Financiën Heemskerks „brede interesse en ervaring in het bedrijfsleven, politiek en de bancaire sector”.

Als Kamerlid krijgt Heemskerk de bijnaam ‘de rode bankier’ en wordt hij al snel een vertrouweling van Wouter Bos. Met een groepje intimi van de PvdA-leider gaat hij als nieuweling mee naar Terschelling. Daarna kijkt de halve fractie hem scheef aan. Om Bos te helpen bij zijn debatvoorbereidingen speelt Heemskerk jaren later wel eens Mark Rutte.

Na een Kamerperiode (2003-2006) waarin hij zich bezig houdt met economische zaken en de stelselherziening van de gezondheidszorg wordt hij staatssecretaris in het kabinet Balkenende IV.

Over de grens mag hij zich minister van Buitenlandse Handel noemen. Van China tot Panama, van Duitsland tot de Verenigde Staten. „Ik ben salesmanager van Nederland”, zegt hij zelf. Heemskerk staat te boek als een behoorlijk staatssecretaris. Als nalatenschap heeft hij ondermeer het Bel-me-niet-register.

Na de val van het kabinet hoeft hij niet terug in de Kamer. Heemskerk treedt in 2010 toe tot de Raad van Bestuur van advies- en ingenieursbureau Royal Haskoning. Het zocht „een econoom met verstand van overheden”. Dat hij verstand van ICT heeft was ook mooi meegenomen.

Komend voorjaar – per 1 april – treedt hij toe tot de 25-koppige board of executive directors van de Wereldbank. Daar vertegenwoordigt hij de Nederlandse ‘kiesgroep’ waartoe ook twaalf andere -vooral Oost-Europese- landen behoren. Hij zal meebeslissen over miljardenleningen en garanties en het beleid van de verschillende takken van de bank. Binnen de Wereldbank woedt al jaren een discussie over de beperkte invloed van niet-westerse landen. Wie het meeste geeft, wie het meeste stemrecht heeft. De VS zwaait er al sinds de oprichting in 1944 de scepter.

Interne politieke spanningen, straks bij de Wereldbank – met opkomende landen die meer macht willen – moeten Heemskerk bekend voorkomen. Bij de onderhandelingen over een wereldhandelsakkoord in 2008 in Genève waren de verhoudingen ongeveer hetzelfde. „Het zijn vooral de VS die onder druk staan om te bewegen”, zei Heemskerk toen. „De strijd heeft vooral plaats tussen de VS en landen als India en Brazilie”.

In Washington zal het voor Heemskerk nog wel lukken om een soccer-club te vinden. Zijn andere hobby – trompet spelen tijdens carnaval – wordt een stukje lastiger.