'Cloaca' is opnieuw trefzeker en sterk

Cloaca Hummelinck Stuurman Theaterbureau Regie: Gerardjan Rijnders, Credits: Van: Maria Goos Met: Tygo Gernandt, Guy Clemens, Thijs Römer, Sieger Sloot en Olinda Larralde Ortiz
Cloaca Hummelinck Stuurman Theaterbureau Regie: Gerardjan Rijnders, Credits: Van: Maria Goos Met: Tygo Gernandt, Guy Clemens, Thijs Römer, Sieger Sloot en Olinda Larralde Ortiz

Theater

Cloaca van Maria Goos door Hummelinck Stuurman. Gezien: 26/10. Inl.: hummelinckstuurman.nl ****

Natúúrlijk ga je vergelijken. Hoe kan het anders? Maria Goos’ Cloaca was in 2002 een uniek Nederlands toneelsucces. Haar eigentijdse zedenschets van vier veertigers in een midlifecrisis werd op het lijf van drie vrienden geschreven. En die drie vrienden waren toevallig de beste acteurs van dat moment: Gijs Scholten van Aschat, Pierre Bokma en Peter Blok, aangevuld met Jaap Spijkers – ook niet de minste. Regisseur Willem van de Sande Bakhuyzen behoorde eveneens tot de vriendengroep. Die omstandigheden leidden tot een uitzonderlijke chemie.

Die magie is niet te herhalen; het succes wellicht niet te evenaren. Dat verklaart waarom Cloaca in Nederland tien jaar op de plank bleef liggen, terwijl het in het buitenland een zegetocht maakte. Maar de nieuwe versie van regisseur Gerardjan Rijnders bij Hummelinck Stuurman bewijst dat het stuk ook zonder de vroegere extra’s fier overeind blijft.

Veertigers Joep, Pieter, Maarten en Tom zijn twintig jaar bevriend, en de vriendschap is wat verwaterd. Maar opeens staat Joep bij Pieter op de stoep: zijn vrouw heeft hem uit huis gezet, nota bene aan de vooravond van de kabinetsformatie, waarin hij kans maakt op een ministerspost. Pieter heeft intussen zo zijn eigen zorgen, hij heeft zichzelf kunst cadeau gedaan uit het gemeentedepot waar hij werkt. Nu ze flink in waarde zijn gestegen, moeten de werken terug. Alleen: hij heeft er vier verkocht. Advocaat Tom schiet te hulp, maar is zelf herstellende van een inzinking. En ook regisseur Maarten duikt opeens weer op: de 18-jarige dochter van Joep speelt in zijn stuk. Hun hereniging leidt tot pijnlijke confrontaties, maar ook tot warme, nostalgische momenten. Dat rare woord Cloaca, Latijn voor riool en het geslachtsorgaan van vogels, is hun studentikoze begroetingskreet.

De verschillen tussen toen en nu zijn talrijk. Het meest opvallend is de leeftijd van de acteurs. Guy Clemens (Pieter), Thijs Römer (Maarten), Sieger Sloot (Joep) en Tygo Gernandt (Tom) zijn zo’n tien jaar jonger dan hun voorgangers. Ze spelen natuurlijk wel veertigers, maar het is even wennen om je Sieger Sloot voor te stellen met een dochter van 18. Heel even maar; de acteurs nemen je gauw genoeg mee in de verbeelding.

Sieger Sloot als de opportunistische Joep en Guy Clemens als de gevoelige Pieter maken waarachtige mannen van hun personages. Vooral Clemens maakt zijn Pieter mooi complex. Licht gekweld en ietwat gefrustreerd is hij, na 21 jaar werken op een saai gemeentekantoor waar hij ooit als vakantiekracht begon. Hij is de lieve en fatsoenlijke van het viertal, en spreekt de anderen soms toe als waren het stoute schooljongetjes. Zijn zachtheid zal hem fataal worden, en toch ben je hem er dankbaar voor. Het moment dat ook hij even de verleiding van vuil spel proeft, en ervan geniet, is ijzingwekkend.

Opvallend is dat deze vier – door hun leeftijd maar ook hun speelstijl – feller, energieker en expressiever zijn. De bedaagde energie, de meewarige melancholie die domineerde in de oerversie, ontbreekt hier. In de vlotte regie van Rijnders wordt het ook meer een komedie dan toen. Gernandt als afgetakelde advocaat en Römer als viezige regisseur zijn bijna karikaturen. Sloot is bijzonder komisch in zijn geïrriteerde uitbarstingen over zijn gezin („Die dierlijke onverschilligheid voor structuur!”) en als hij wordt „afgeserveerd” met de portefeuille cultuur. Maar door de nadruk op komedie is de omslag naar de zachte kant van Joep minder geloofwaardig. Guy Clemens mengt wel geraffineerd de humor en tragiek die Goos zo knap samenbrengt.

Maar je kunt niet blijven vergelijken. Na zo’n twintig minuten heeft deze Cloaca de schaduw van zijn voorganger afgeschud. Dan blijft een ijzersterke komedie over, vol maatschappijkritisch venijn, waarin de slimme, trefzekere zinnetjes over elkaar buitelen. Als Joep getergd uitroept: „Ik ben ook een mens, dus ik heb wel eens een fietspomp nodig!”, is dat nu net zo grappig als toen.