Machtige oligarchen bepalen richting Oekraïne

Zondag zijn er verkiezingen in Oekraïne. De uitslag is belangrijk, maar nog belangrijker zijn de oligarchen, zoals Rinat Achmetov.

Aanhangers van president Janoekovitsj tijdens een campagnebijeenkomst in Kiev.
Aanhangers van president Janoekovitsj tijdens een campagnebijeenkomst in Kiev. Foto Reuters

Grote schijnwerpers belichten het feest van de democratie. Op de pleinen in Kiev hebben politieke partijen elk hun eigen feesttent opgebouwd. De 45 miljoen Oekraïners kunnen zondag, bij de parlementsverkiezingen, stemmen op de partij van de macht, de partij van de oude oppositie of op nieuwe tegenstrevers. Er is agressief campagne gevoerd en gul geflyerd.

Maar kiezers verwachten niet dat er veel zal veranderen. In het Westen wordt hun belangrijkste dilemma vaak voorgesteld als een keuze tussen Rusland of Europa. De realiteit, zeggen analisten, is dat deze verkiezingen niet de richting bepalen in het land. De Oekraïne wordt feitelijk geregeerd door machtige zakenlieden. Voor hen geldt de wet van de markt, en zij hebben financiële belangen in Europa én Rusland.

De machtigen in de Oekraïne, dat zijn vooral mensen uit het oosten die hun eerste geld verdienden na het uiteenvallen van de Sovjetunie. Zoals Rinat Achmetov, de rijkste van allemaal. Zijn naam is vooral bekend in de voetbalwereld. Achmetov is president van voetbalclub FC Shachtar in zijn thuisregio Donetsk. Maar voor Oekraïne is hij veel meer dan dat.

Meteen geschat vermogen van tussen de 16 en 26 miljard dollar staat Achmetov op eenzame hoogte. In de lijst van machtigste Oekraïeners die website Korrespondent.net samenstelt, was hij de afgelopen vijf jaar de enige die elk jaar de top vijf haalde.

Politici kwamen en gingen. Achmetov bleef. In 2008 stond hij op plek twee, één plek boven president Viktor Joesjtsjenko, die na de Oranjerevolutie in 2005 aan de macht kwam. En hij stond één plek onder premier Joelia Timosjenko, die vorig jaar in de gevangenis verdween na een politiek gemotiveerd proces. Ook Joesjtsjenko verdween van het toneel en sinds drie jaar voert diens aloude rivaal president Viktor Janoekovitsj het land en de lijst van invloedrijkste mensen aan. Maar op plek twee prijkt anno 2012 weer dezelfde naam: Rinat Achmetov.

Van eenvoudige mijnwerkerszoon is Achmetov uitgegroeid tot grootste zakenman en mecenas van het land. In de afgelopen zeven jaar gaf hij 60 miljoen euro (tussen een promille en een procent van zijn geschatte vermogen) uit aan liefdadigheid. Het Rinat Achmetov Fonds voor de Ontwikkeling van Oekraïne is absoluut geen schaamlap die moet verhullen dat Achmetov erg veel geld heeft verdiend aan de verkoop van grondstoffen van de staat, verzekert de voorlichtster van het fonds.

Intussen breidt het zakenimperium van Achmetov zich uit. Hij bezit nu een metallurgie- en mijnwerkersconglomeraat, energiefabrieken, banken, een verzekeringsbedrijf, meerdere tv-kanalen, kranten, een telecombedrijf, een groot bouwbedrijf, een machinefabriek, tankstations, apotheken, een groot transportbedrijf, een belangrijk landbouwbedrijf. En sinds deze maand ook de grootste spoorvervoerder. Er werken 300.000 mensen voor Achmetov.

De rijkste man van Oekraïne is tevens parlementslid voor de Partij van de Regio’s, de partij van president Janoekovitsj, maar sinds zijn beëdiging is hij in het parlement zelden meer gezien. Volgens zijn persvoorlichter gebruikt hij zijn tijd graag zo effectief mogelijk en werd het Oekraïense parlement de laatste jaren geplaagd door chaos. Dus beïnvloedt hij wetgeving niet via het parlement of zijn partij, maar buitenom: hij richtte een speciaal Fonds voor Effectief Bestuur op, dat zelfstandig lobbyt voor het bedrijfsleven.

Achmetov stelde zich niet meer verkiesbaar, maar blijft de partij van president Janoekovitsj steunen. Ook al kwam die zijn toezeggingen om de economie te hervormen de afgelopen twee jaar niet na en trok hij de aandacht met projecten die vooral ten goede leken te komen aan hemzelf en zijn familie.

Die loyaliteit wordt gewaardeerd. President Janoekovitsj publiceerde vorige maand op de presidentiële site een uitgebreide felicitatie ter ere van Achmetovs 46ste verjaardag. „Ik ben ervan overtuigd dat uw levenswijsheid en rijke werkervaring van pas komt hij het oplossen van zwaarwichtige problemen op de weg naar de verdere ontwikkeling van de Oekraïense staat”, schreef de president online, opdat iedere Oekraïener het kon lezen.