Het 'slaapje' van de operatiekamer is echt een slaap

Europa, Nederland, Utrecht, 25-11-2010 Diergeneeskunde faculteit. dierentopchirug ,dierenchirurgie met nadruk op oncologie, operatie op een hond met een bijniertumor.Foto Evelyne Jacq
Europa, Nederland, Utrecht, 25-11-2010 Diergeneeskunde faculteit. dierentopchirug ,dierenchirurgie met nadruk op oncologie, operatie op een hond met een bijniertumor.Foto Evelyne Jacq Evelyne Jacq

“Wij gaan u even in slaap maken”, zegt een anesthesist vaak tegen een patiënt in de operatiekamer, als metafoor voor het volledig onder narcose brengen. Maar er zit meer waarheid in dan de anesthesist had kunnen vermoeden. Het veelgebruikte narcosemiddel isofluraan blijkt namelijk slaap-inducerende neuronen in de hersenen te prikkelen. Dat concluderen Amerikaanse wetenschappers onder leiding van Max Kelz van de University of Pennsylvania (Current Biology, 25 oktober).

Hoewel narcosemiddelen al bijna 170 jaar gebruikt worden bij operaties, weet eigenlijk niemand hoe ze precies werken, schrijft het team van Kelz. Van alle verschillende stoffen die worden gebruikt als narcosemiddel is geen gemeenschappelijk moleculair aangrijpingspunt bekend. Toch hebben zij allemaal dezelfde uitwerking, namelijk dat een patiënt tijdelijk niet meer bij bewustzijn is. Daarom moet er op een hoger niveau, bijvoorbeeld in de hersenactiviteit, een gemeenschappelijk mechanisme zijn, redeneerde Kelz. En nu heeft zijn team dat gevonden voor isofluraan. Dit narcosemiddel dat in dampvorm via een kapje of slang door de mond wordt toegediend, blijkt heel gericht neuronen die slaap induceren te stimuleren. Deze zenuwcellen liggen in de zogeheten ventrolaterale preoptische hersenkern van de hypothalamus, van waaruit veel verbindingen lopen naar andere hersenkernen die betrokken zijn bij waakzaamheid. Er zijn aanwijzingen dat ook andere anesthetica op deze manier werken.

Narcose is overigens niet volledig identiek aan natuurlijke slaap, benadrukken de onderzoekers. Er zit een verschil in bijvoorbeeld de pijnbeleving: van een scalpel in je vlees wordt je wel wakker, maar het haalt je niet uit de narcose.

Sander Voormolen