FNV is nog niet toe aan gepolder

Is het poldermodel terug? Daar leek het deze week op. Maar na een diepe interne crisis willen de FNV-bonden niet zomaar akkoorden sluiten.

Hij had zo’n beetje de mooiste plaats aan de formatietafel. Voorzitter Ton Heerts van vakcentrale FNV zat donderdag recht tegenover Mark Rutte. Samen met de werkgevers kreeg hij de gelegenheid om over het toekomstige regeringsbeleid te spreken. „De polder is gewoon terug”, sprak werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes opgetogen. Heerts stelde – iets soberder – gepleit te hebben „voor een sociale agenda”.

Is het poldermodel inderdaad weer tot leven gewekt nadat het typisch Nederlandse overlegmodel een tijdje op sterk water was gezet? „Ik heb de beelden met een grote glimlach aangezien”, zegt Henk van der Kolk, voorzitter van FNV Bondgenoten, de grootste bond binnen de vakcentrale. „Het zijn wat mij betreft vooral beelden. Eerst bestaat het poldermodel niet meer, dan is het in één keer terug. Maar de polder is echt niet gelijk aan heren onder elkaar die aan een tafel waterige compromissen sluiten.”

De vakbeweging voelt zich al langere tijd buitenspel gezet. Het eerste kabinet-Rutte rolde volgens de FNV de rode loper vooral uit naar de werkgevers die op hun beurt veel te weinig oog zouden hebben voor de vakbonden. En toen de steun van de werknemers nodig was, zoals bij het pensioenakkoord, werd hun het vel over de oren gehaald, zeggen ze. En, zoals Van der Kolk zegt, daar kwam de interne verdeeldheid van de FNV nog eens bij, „ook al is die vaak overdreven”.

Die onrust betekende wel het einde van FNV-voorzitter Agnes Jongerius. De eerste maanden van opvolger Heerts bestonden vooral uit het bij elkaar houden van de verschillende bonden binnen de FNV. „Binnen de bond wordt Heerts gewaardeerd omdat hij ervoor heeft gezorgd dat mensen hun hoofd koel hielden”, zegt Tweede Kamerlid Paul Ulenbelt (SP). Zijn partij heeft de laatste jaren een sterke positie binnen de vakbeweging gekregen. Het zou minder worden gewaardeerd als Heerts echt zaken aan die formatietafel heeft gedaan. „Dan is dat einde Heerts. Eerst moet hij de vakbeweging op orde krijgen, voordat hij zaken gaat doen in Den Haag. Maar ik geloof dat Heerts er anders in zit. Hij wil wel zaken doen.”

Er wordt ook gesproken van een gezamenlijk plan van werkgevers en werknemers, onder meer over de versoepeling van het ontslagrecht. Ulenbelt: „Zeg ons welk plan. Geen lid weet ervan.”

Wat er aan de formatietafel is besproken, behoort tot de radiostilte. Of er sprake is geweest van een gezamenlijke inzet van werkgevers of werknemers wil een woordvoerder van Heerts niet zeggen. „Ik kan wel zeggen dat we in grote lijnen hebben gepleit voor een sociale agenda, met daarin onder meer ontslagrecht en flexibilisering van de arbeidsmarkt.”

Hoogleraar Paul de Beer (arbeidsverhoudingen) sluit niet uit dat het gesprek de positie van Heerts sterker maakt. „Dat hangt sterk af van de uitkomsten van de formatie. Positieve punten kan de FNV als overwinning boeken. In die zin moet je gewoon je knopen tellen. Er zit een risico in als het kabinet met maatregelen komt waar de achterban het moeilijk mee heeft.”

Maar zelfs een goede uitkomst lost het bestaande probleem bij de FNV niet zomaar op. „De kloof tussen de individuele leden en de compromissen die op nationaal niveau worden gesloten verdwijnt daarmee niet. Maar ja, de vakbond wil ook meedenken over de sociale zekerheid.”

De beelden van werkgevers en werknemers aan de formatietafel deden sommigen terugdenken aan de tijd van het fameuze Akkoord van Wassenaar. In 1982 ging Wim Kok namens de FNV akkoord met loonmatiging in ruil voor arbeidstijdverkorting. Het was de aanloop naar het poldermodel, waar dezelfde Wim Kok ruim tien jaar later als premier de vruchten van zou plukken.

„Het romantische beeld van het Akkoord van Wassenaar klopt gewoon niet”, zegt Van der Kolk. „Voorafgaand aan dat akkoord maar ook in de maanden erna is keihard actie gevoerd. En los daarvan: die tijd komt gewoon niet terug. Als een centraal akkoord niet aansluit op wat er leeft op de werkvloer, is het gewoon een doodgeboren kindje.”

De voorzitter van Bondgenoten – die in de discussie over het pensioenakkoord recht tegenover Jongerius stond – wil het aanschuiven aan de formatietafel door Heerts niet riskant noemen. „Ik ben ervan overtuigd dat Ton ’t daar snel duidelijk maakt als het hem niet bevalt.”

Toch keek bestuurder Eddy Stam van ambtenarenbond Abvakabo FNV met verbazing naar de terugkeer van het poldermodel aan de formatietafel. „Er wordt achter gesloten deuren gesproken over een sociale agenda waar we ook al nauwelijks iets van weten. Natuurlijk moet je een voorzitter armslag geven, bijvoorbeeld voor overleg in de wandelgangen, maar dit gebeurde in de openbaarheid. Ik vind het toch wel vreemd dat er zo’n triomfantelijke sfeer ontstaat alsof elk moment de champagne ontkurkt kan worden.”