Dinosaurussen kregen pas veren als ze seksueel actief werden

Veren zijn bij dinosaurussen niet ontstaan als hulpmiddel bij het vliegen, maar voor andere doeleinden. Bijvoorbeeld om een partner aan te trekken of om eieren warm te houden. Ze zijn ook nog eens miljoenen jaren eerder geëvolueerd dan voorheen werd gedacht. Dat schrijft een team van Canadese, Amerikaanse en Japanse fossielenonderzoekers (Science, 26 oktober).

De paleontologen troffen veerachtige structuren aan op drie fossiele exemplaren van de soort Ornithomimus edmontonicus, een dino die wel iets weg heeft van een struisvogel. Die fossielen zijn van een jong dier van ongeveer een jaar oud en twee volwassen dieren. Bij de groep van dinosaurussen waartoe deze soort behoort, waren nooit eerder veren ontdekt.

De drie dieren hadden alle een soort fijne donsachtige veren, schrijven de onderzoekers. Die bedekten het hele lichaam in keurige rijen. Alleen het oudste dier had daarnaast op zijn voorpoten talloze ‘primitieve veren’: langgerekte structuren met een stevige holle schacht.

Ook bij moderne vogels hebben kuikens eerst alleen donsveren en ontwikkelen ze pas later veren met een stevige schacht. Maar dat gebeurt altijd uiterlijk binnen een paar weken. Al snel is hun verenkleed precies zo samengesteld als dat van hun ouders.

Bij de Canadese dino’s was dat duidelijk niet het geval. Blijkbaar, aldus het artikel in Science, hadden jongere dieren jarenlang alleen donsveren nodig. Dat betekent dat stevige veren niet nodig waren voor activiteiten als voortbeweging, voedsel verzamelen of warm blijven. Daarom vermoeden de onderzoekers dat de veren een rol speelden bij de voortplanting. Wellicht hadden ze mooie felle kleuren en gebruikten mannetjes hun versierde voorpoten om indruk te maken op de vrouwtjes. Pas later in de evolutie zouden veren een rol hebben gekregen bij glijden en vliegen.

De drie onderzochte exemplaren van O. edmontonicus dateren uit het late Krijt, zo’n 100 tot 65 miljoen jaar geleden. Maar de groep waartoe ze behoorden, splitste zich al in het Midden-Jura (zo’n 170 miljoen jaar geleden) af van de andere dino’s waarbij veren zijn aangetroffen, zoals Archaeopteryx.

Veren moeten dus minstens zo oud zijn, concluderen de onderzoekers. Het is immers heel onwaarschijnlijk dat ze twee keer afzonderlijk geëvolueerd zouden zijn. Tot nu toe dachten wetenschappers dat veren hooguit zo’n 150 miljoen jaar geleden waren ontstaan.

Nienke Beintema