Er daagt een nieuw begin in Somalië

Decennialange chaos heeft Somalië verwoest. Nu is er weer optimisme, dankzij de verkiezing van een nieuwe president. Hij staat voor een hels karwei.

Residents swim in the Indian Ocean waters near Lido beach, north of Somalia's capital Mogadishu, October 19, 2012. Lido beach was a famous attraction before Somalia tumbled into chaos in 1991 with the ousting of dictator Mohamed Siad Barre. In the last few years, the beach was a frontline for the Islamist al Shabaab militants, who later withdrew from most parts of Mogadishu. REUTERS/Feisal Omar (SOMALIA - Tags: SOCIETY)
Residents swim in the Indian Ocean waters near Lido beach, north of Somalia's capital Mogadishu, October 19, 2012. Lido beach was a famous attraction before Somalia tumbled into chaos in 1991 with the ousting of dictator Mohamed Siad Barre. In the last few years, the beach was a frontline for the Islamist al Shabaab militants, who later withdrew from most parts of Mogadishu. REUTERS/Feisal Omar (SOMALIA - Tags: SOCIETY) REUTERS

Een Somalische lente durft niemand het nog te noemen, maar nooit eerder was er zoveel optimisme over een einde aan de 21 jaar oude burgeroorlog. Somalië kan zich misschien ontdoen van zijn etiket van meest mislukte staat ter wereld.

Reden voor deze positieve stemming is de onverwachte verkiezing vorige maand van Hassan Sheikh Ahmed tot president.

„Het is bijna angstaanjagend hoeveel hoop de inwoners van Mogadishu zetten op de nieuwe president”, zegt Jabril Abdulle, directeur in de Somalische hoofdstad van het Centrum voor Onderzoek en Dialoog. „Krijgsheren en corrupte politici probeerden de verkiezingen vorige maand te manipuleren met dreigementen en door geld uit te delen aan parlementsleden. En toch kozen ze tot ieders verrassing voor een kandidaat zonder pistool.”

Een vernietigde infrastructuur, een regering zonder inkomsten, gebrek aan een opgeleide klasse, de verdwijning van moraal, en extremisten die heil beloven door islamitisch fundamentalisme: Somalië is na de ruim twee decennialange burgeroorlog een fysieke en psychologische puinhoop. Corrupte netwerken van transporteurs en smokkelaars die samenwerken met krijgsheren en clanleiders zwaaiden jarenlang de scepter. Onder alle vorige regeringen waren deze maffioso aan zet.

Hassan Sheikh Ahmed echter komt voort uit de maatschappelijke burgerbeweging, gevormd tijdens de oorlog. De hoop is dat hij de wurggroep op het land van deze cynische en egoïstische elite kan doorbreken. Op 6 oktober benoemde de nieuwe president Abdi Farah Shirdon tot zijn premier, een zakenman zonder banden met de oude garde. „Er daagt een nieuw begin”, zei Hassan na de benoeming.

In de jarenlange chaos van de vernietigende burgeroorlog zwom een klein groepje Somalische intellectuelen tegen de stroom in. Hassan was een prominent lid van deze ‘civil society’. „Met Hassan is een constructieve elite aan de macht gekomen”, zegt de Amerikaanse Somaliëkenner, professor Kenneth Menkhaus.

Hassan werkte als burgeractivist voor verscheidene buitenlandse hulporganisaties en hij stichtte de universiteit Simad. Hij richtte burgergroepen op die bemiddelden tussen krijgsheren en werkten aan verzoening. „Hij weet hoe te opereren op de straten van Mogadishu, hij leerde onderhandelen met opstandige regio’s en met buitenlandse hulpverleners”, prijst Menkhaus de nieuwe president.

„Somalië moet worden bevrijd van een commerciële, corrupte politieke elite en Hassan verkeert in een goede positie om dat te doen”, meent ook Matt Bryden, voormalig hoofd van de groep VN-experts die jaarlijks een rapport over Somalië uitbrengt. Stabilisering en verzoening zijn de twee grootste uitdagingen voor Hassan. Door het robuuste optreden van de de Afrikaanse Unie kent Somalië in de woorden van een veiligheidsadviseur in Mogadishu „vrede maar nog geen veiligheid”.

Het Oegandese leger verdreef de terreurgroep Al-Shabaab het afgelopen jaar uit Mogadishu en omstreken, Ethiopische soldaten namen Baidoa in en vorig maand veroverde het Keniaanse leger de belangrijke havenstad Kismayo. „Al Shabaab zal in Somalië en de regio sporadisch aanvallen blijven uitvoeren, maar de groep is na de val van Kismayo geknakt”, voorspelt Bryden. Kismayo bracht de terreurgroep jaarlijks meer dan honderd miljoen dollar op, door het heffen van belasting op bijvoorbeeld de export van houtskool.

In de veroverde gebieden moeten nieuwe besturen worden opgezet en dat is een heidens karwei een land waar clanloyaliteit boven alles gaat. Voorheen vochten de clans met wapens om de macht, nu moet de regering door verzoening alle clans tevreden stellen. „Er ontstaat al frictie hoe het vacuüm in Kismayo op te vullen”, vertelt onderzoeker en Somalië-expert Joakim Gundel. „De Ogadeniclan eist alle macht op maar leden van de Hawiyeclan in Mogadishu verzetten zich.” Volgens Gundel vormen de grootste bedreiging voor Hassan de Ogadeniclan, corrupte zakenlui en politici rond de vorige president Sharif Ahmed.

Alle kenners van Somalië noemen de problemen waarmee het land kampt overweldigend. Het door de VN gestuurde vredesproces concentreerde zich op het delen van de macht op nationaal niveau en niet op verzoening in de dorpjes en de savannes. Door de clanstrijd raakten bevolkingsgroepen ontheemd en verloren ze hun land. Dat onrecht moet worden gecorrigeerd en onder de acaciabomen zal lang moeten worden overlegd om tot overeenstemming te komen. Een snelle oplossing om tot stabiliteit te komen is een illusie.

„De aard van het politieke spel moet veranderen van de kogel naar de stembus”, zegt professor Menkhaus. „Door de jarenlange activiteiten van Hassan en zijn medestanders op de straten van Mogadishu en in de dorpjes hebben zij vertrouwen opgebouwd. Een paar individuen kan niet plotseling alles ten goede keren, maar ze vormen de beste hoop om weer een natie op te bouwen.”

VN-deskundige Bryden wijst er op dat in het klimaat van Somalië geen lentes bestaan. „Laten we het geen lente noemen. Maar de eerste geur van het regenseizoen valt te ruiken.”