Opinie

De bijl en het snoeppapiertje

Afgelopen maandag werd een man gearresteerd omdat hij in Ede bij het station met een bijl stond in te hakken op een ov-chippaal.

Er is weleens iemand die een jachtgeweer leegschiet op een snelheidscamera, iets waarvoor misschien ook een verzachtende strafmaat zou moeten gelden, maar dit is veel heroïscher. Zulke beschietingen vinden meestal ’s nachts plaats en de dader weet meteen dat hij daar de volgende dag even gratis kan gassen. Dit was op klaarlichte dag, op een plein, en de man had er niets bij te winnen, behalve het luchten van zijn gemoed. Hij droeg de bijl ook niet met boze bedoelingen bij zich, maar, zoals het bericht vermeldde, ‘vanwege zijn werk als tuinman’.

Zoals in oorlogstijd mensen bij de radio in gejuich uitbarsten bij nieuws over een opgeblazen bonnenkantoor, zo maakte dit bericht op Twitter de nodige geestdrift los. Niet vanwege dat ene onschadelijk gemaakte object, schat ik, maar vanwege de grote inspirerende kracht van het beeld: Man, Bijl, ov-chippoortje. Een kunstenaar zou het in brons moeten vervatten. ‘Burger, 2012.’

Op datzelfde moment zaten wereldwijd honderdduizenden mensen op YouTube naar een ASMR-filmpje te kijken. Die afkorting, voor autonomous sensory meridian response, vormt voor veel mensen de sl eutel op een raadselachtige gewaarwording die zij al hun hele leven kennen: een weldadige tinteling die in het hoofd begint en zich langzaam verspreidt, over je schouders, je rug, tot in de ledematen. Alsof je in een drukke stad loopt waar het plots doodstil wordt. Alsof een Disneyfee je heeft aangeraakt met een toverstafje. Alsof je bent opgeladen met statische elektriciteit, die langzaam de grond in stroomt. Zelf ken ik het van: stil toekijken hoe je moeder de was opvouwt. Een verkoopster die geconcentreerd een cadeau inpakt. Samen met iemand door een fotoboek bladeren. Watching another person complete a task, often in a diligent, attentive manner, heet het op www.asmr-research.org. Examples would be filling out a form, writing a check, going through a purse or bag, inspecting an item closely, etc. Ook een trigger: close, personal attention from another person.

Die ASMR-filmpjes op YouTube zijn zeer uiteenlopend. Soms is de actie doelloos, er wordt wat geknisperd met een snoeppapiertje – soms doelgericht, iemand ordent de post of poetst een vuurwapen.

Een ASMR wordt ook wel brain orgasm genoemd, jammer genoeg, want daardoor komen we in het verkeerde vaarwater. Met seks heeft het volgens mij weinig te maken. Competentie, aandacht en vertrouwelijkheid, dat is wat ik in die definitie lees. Dit gaat over zorg. Over veiligheid.

De moderne, stedelijke mens moet altijd waakzaam zijn, ons beveiligingssysteem staat altijd aan. Alleen als iemand ons op kalme, competente wijze aandacht geeft, voor ons zorgt, voelen wij ons veilig en ontspannen wij. De spanning vloeit de aarde in, wij stromen ‘leeg’, ook een woord dat in verband met ASMR vaak valt.

Vaardige, vertrouwelijke, persoonlijke aandacht, het is precies wat we steeds meer wegorganiseren. Wij mogen nooit ontspannen, wij mogen nooit vertrouwen. Wij moeten waakzaam en alert zijn. Op het kleine bedrog van corrupte bestuurders, frauderende fraudeofficieren, processen manipulerende rechters, kickbacks accepterende gedeputeerden, vals spelende wethouders en burgemeesters, en op het grote bedrog van megalomane onderwijsbestuurders, corporatiebazen en openbaarvervoerbobo’s, de stelselherzieners die met van alles en nog wat bezig zijn, behalve met u en mij. En ook niet met u en mij bezig wíllen zijn, dat moeten machines en systemen doen, want dat is goedkoper.

Maar de behoefte blijft, en dan treedt een omgekeerde vorm van ASMR in werking: niet de high van menselijke aandacht en zorg, maar juist de cold turkey. De beveiliging gaat niet op standby, maar op tilt. Op overload. Dan wordt er niet gefluisterd en gefrunnikt, maar geschreeuwd en gehakt. Dan zijn het geen zachte meisjeshanden die een snoepje uitpakken, maar de eeltige knuisten van een tuinman die een bijl grijpen en loos gaan op zo’n godvergeten k*tkastje! De man met de bijl en het meisje met de papiertjes: ze horen bij elkaar.

Jan Kuitenbrouwer is journalist, schrijver en directeur van de Taalkliniek.