Teruglezen: hoe de VVD in Roermond de PVV buiten de deur hield

Gisteravond maakte VVD’er Jos van Rey bekend dat hij opstapt als Eerste Kamerlid en wethouder van Roermond, vanmiddag verklaarde de VVD-fractie van de Limburgse stad zich solidair. Verslaggever Laura Starink schreef vorig jaar maart voor NRC een reportage over het succes van Van Rey en de volkse VVD in Roermond. Lees hier haar volledige artikel terug.

Spotprent van Jos van Rey op de muur in het stadhuis Roermond, maart 2011. Foto NRC / Chris Keulen

Gisteravond maakte VVD’er Jos van Rey bekend dat hij opstapt als Eerste Kamerlid en wethouder van Roermond, vanmiddag verklaarde de VVD-fractie van de Limburgse stad zich solidair. Verslaggever Laura Starink schreef vorig jaar maart voor NRC een reportage over het succes van Van Rey en de volkse VVD in Roermond. Lees hier haar volledige artikel terug.

Elf prinsen-carnaval en een handvol jeugdprinsen in vol ornaat gaan in de Statenzaal van het stadhuis op de foto met de burgemeester. Burgemeester Henk van Beers verwelkomt de leden van het stadsbestuur. Hij vraagt om een speciaal applausje voor wethouder Jos van Rey, die bij de Provinciale Statenverkiezingen in Roermond 3.284 voorkeurstemmen kreeg, 15 procent van de stemmen. Het is hem weer gelukt. Weer bleef zijn VVD in Roermond de grootste. “Ook velen van u hebben waarschijnlijk het hokje bij zijn naam rood gemaakt”, zegt de CDA-burgemeester tevreden. In de Tuinzaal draagt hij even later de stadssleutels over aan de prinsen, te midden van verklede stadgenoten. Het volk neemt de stad over.

De VVD zit in het middeleeuwse bisschopsstadje met 55.000 inwoners vast in het zadel. Het ooit oppermachtige CDA had in Roermond met zijn St. Christoffelkathedraal, bisschoppelijk paleis en fraaie romaanse Munsterkerk al in 1998 het nakijken. Bij de raadsverkiezingen van maart vorig jaar haalde de VVD opnieuw 33 procent van de stemmen, maar toen deed de PVV niet mee. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in juni won Wilders ook in Roermond. Hij kreeg 26 procent van de stemmen, de liberalen vielen terug tot 18 procent.

In de week vóór de Statenverkiezingen voorspelde Jos van Rey een nek-aan-nekrace. Maar de VVD veroverde 25 procent van de kiezers, de PVV bleef steken op 19 procent. “Roermond is geweldig”, zegt hij nu opgelucht, de geel-groen-oranje carnavalssjaal losjes om zijn schouders geslagen.

Burgemeester Henk van Beers van Roermond ontvangt de prinsen-carnaval. Met de stadssleutels draagt hij de macht over aan het volk. Foto NRC / Chris KeulenBurgemeester Henk van Beers van Roermond ontvangt de prinsen-carnaval. Met de stadssleutels draagt hij de macht over aan het volk. Foto NRC / Chris Keulen

Slagerszoon

Terwijl de christen-democraten in Limburg werden gehalveerd en de populisten voor het eerst de grootste partij werden, bleef Roermond van de liberalen. Is de VVD hier een redelijk alternatief voor het oprukkende populisme van de PVV?

Het succes van de VVD in Roermond is niet los te zien van locoburgemeester en wethouder economische zaken Jos van Rey (65).

De kleine slagerszoon is alomtegenwoordig in de stad. Als ’s avonds het licht nog brandt op het oude stadhuis aan de Markt, is Van Rey nog in touw. Hij is snel, druk en toegankelijk. Je kunt hem altijd bellen, hij houdt zijn eigen agenda bij. Hij is recht voor zijn raap, amicaal, maar ook snoeihard in zijn oordeel over anderen. Bij iets wat hem niet zint, grijpt hij meteen de telefoon. Hij hoort en ziet alles. Vóór je het stadhuis verlaat, weet hij met wie je waarover gesproken hebt.

Bij vergaderingen van het college van burgemeester en wethouders komt Van Rey steevast te laat binnen, met de grap dat hij vastzat “achter de vuilniswagen”. Halverwege de vergadering wordt hij standaard weggeroepen voor een telefoontje met, bijvoorbeeld, VVD-staatssecretaris Zijlstra. Tijdens de verkiezingscampagne voor de Provinciale Staten hing Roermond vol met affiches met zijn lachende gezicht, met de ietwat dubbelzinnige tekst ‘Stem Jos naar Den Haag als Limburg je lief is’.

Jos van Rey presenteert zich als selfmade man. Hij mag graag MNA (Mulo Niet Afgemaakt) achter zijn naam zetten. Zijn assurantiekantoor deed hij in 1982 van de hand, toen hij koos voor politiek en bestuur. Hij was afwisselend gemeenteraadslid, wethouder, Statenlid en parlementariër.

De VVD is in Roermond een importpartij. Ze werd opgericht door vaak protestantse ingenieurs van chemieconcern DSM, dat voortkwam uit de Staatsmijnen. Jos werd lid op zijn 19de. „ Als twaalfjarig jongetje moest ik op zondag zoutloos vlees afleveren bij zieke mensen. Mijn vader zei dan: kijk eerst goed om je heen op straat, want dat mag niet van de KVP. Hij werd ervoor geverbaliseerd. Toen ik als VVD’er voor het eerst wethouder werd, mocht hij geen vlees meer verkopen aan het bisdom. Tegen mij zeiden KVP’ers: als je één ding verkeerd doet, knopen we je op!” Hij hield er een bijna pathologische haat tegen het katholieke establishment aan over.

VVD-raadslid Dré Peters (links) praat met een ijzelhandelaar in volkswijk Roermondse Veld. Foto NRC / Chris KeulenVVD-raadslid Dré Peters (links) praat met een ijzelhandelaar in volkswijk Roermondse Veld. Foto NRC / Chris Keulen

Van Rey begon in Roermond in 1998 met een meesterzet: de VVD sloot een pact met de lokale partij Democraten Roermond van Dré Peters, de volksjongen uit de achterstandswijk Roermondse Veld. Zo haalde Van Rey de hele volkse achterban de VVD binnen. In de volksbuurten Donderberg, De Kemp en Roermondse Veld verschenen massaal VVD-affiches achter de ramen. Er is geen stad in Nederland, zegt Van Rey, waar de nadruk zó ligt op de eerste V van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie.

Met het binnenhalen van Democraten Roermond werd de VVD in één klap de grootste partij in de stad en die positie heeft ze niet meer afgestaan. Sindsdien zijn gemeenteraadslid Dré en wethouder Jos gezworen kameraden. Op een verkiezingsfilmpje op YouTube passen ze, babbelend in Roermonds dialect, samen feestmutsen in een carnavalswinkel.

“Vroeger was de VVD een elitaire club, op Jos na”, zegt Dré Peters in zijn kantoor aan de Nassaustraat in zijn eigen wijk Roermondse Veld. Op de kast staan carnavalstrofeeën. Aan de muur hangt een spotprent van de gemeenteraad en het college van B en W: Jos van Rey draagt alvast de toga van een Romeinse senator. Raadslid Dré zit inmiddels zelf “als enige in Nederland” de gemeenteraad voor. “De burgemeester zit er niet mee. En het gaat mij goed af.”

Mijnwerkersgezin

Dré Peters, grootvorst van de Veldjmuus, de carnavalsvereniging van Roermondse Veld, komt uit een mijnwerkersgezin met tien kinderen. Zijn vader werkte in de mijnen en stierf op zijn 61ste aan stoflongen. Vanaf zijn 12de jaar bracht Dré jarenlang de Maas- en Roerpost rond om het salaris van zijn vader aan te vullen. Daarna was het twaalf banen, dertien ongelukken. In 1977 begon hij De Trompetter, met een oplage van 2,5 miljoen het grootste huis-aan-huisblad van het land. Hij schrijft er een column voor waarin hij zijn politieke opvattingen ventileert. De omzet van zijn bedrijf is inmiddels 33 miljoen. Hij verkocht het aan Belgische en Duitse aandeelhouders. De volksjongen werd een vermogend man.

De familie Peters is populair in de wijk: Dré’s broer Big Benny zingt Limburgse schlagers, ook broer Koos zat in de gemeenteraad. “Wij van Democraten Roermond konden tegen het CDA geen vuist maken en daarom zijn we overgestapt. Nu is de VVD in Roermond een echte volkspartij. Wij zijn mensen van de straat, we spreken hun taal.” Dré zegt wekelijks vijf mensen huilend aan zijn bureau te hebben met schulden of huisuitzettingsproblemen. “Met een bakkie koffie kun je veel doen. Ik noem mezelf wel de zevende wethouder van Roermond.”

Wat Wilders roept, zegt Dré, riep ik twintig jaar geleden al: geen zwarte wijken, geen zwarte scholen. “Ik kreeg bijna een proces aan mijn broek. Verdelen over het land is de beste integratie.” Maar met zijn aanvallen op de islam gaat Wilders te ver, vindt Dré. “Voor mij bestaan er geen ongewenste vreemdelingen. Het zijn landgenoten, ze zitten bij mij in de raad, in mijn voetbalclub, het zijn mijn buren. Ik weet wat stigmatiseren is. Vroeger werd iemand uit Roermondse Veld ook met de nek aangekeken. Ik mocht van de katholieken geen misdienaar worden, omdat ik uit een achterbuurt kwam.”

Maar een pact met het volk was niet voldoende voor het succes van de Roermondse liberalen. Van Rey gaf ruim baan aan ondernemers en projectontwikkelaars. Ook hier zijn de lijntjes kort: zijn jeugdvriend Piet van Pol is de grootste projectontwikkelaar van Roermond. Zijn vroegere wethouder van financiën, Tilman Schreurs, ook een volksjongen van Democraten Roermond, werd directeur van de Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML), het vehikel voor investeerders in Roermonds booming business. Van Rey spreekt vaak en graag van city branding. Hij is zelf dag en nacht in touw met zakenlui en investeerders.

Onder de staatsieportretten van de hertogen van Gelre in De Statenzaal van het stadhuis ontvangt hij twee Zuid-Limburgse investeerders die overwegen een vestiging in de stad te openen. De tafel is gedekt met serviesgoed en verse appelvlaai. Hij begint met een korte geschiedenis van de zaal: “Dit was een soort parlementje, hier werden vroeger mensen tot ridder geslagen.” Er volgt een powerpointpresentatie over de bereikbaarheid van de koopstad, waar “de lijnen kort” zijn en “de cijfers prima”. In een straal van anderhalf uur rondom Roermond wonen 26,4 miljoen mensen, zegt Van Rey. De Duitse grens is maar 5 kilometer verderop. “Limburg is een Europese provincie.”

De investeerders informeren naar de veiligheid in de stad. “Wij zijn een grensregio en hebben dus last van drugscriminaliteit”, zegt Van Rey. “De winst van de PVV komt omdat wij hier niks te zeggen hebben over de politie. We vallen onder Venlo. Voor heel Midden-Limburg hebben we maar honderd agenten.” De investeerders zijn geïnteresseerd. Er wordt direct een afspraak gemaakt met Tilman Schreurs om locaties voor hun vestiging te gaan bekijken.

Dolce & Gabbana

De afgelopen tien jaar is het verarmde Roermond van aanzien veranderd. De werkloosheid liep terug van bijna 20 naar 6,4 procent. Overal verrezen winkelcentra, nieuwe woonwijken en kantoortorens. Het Designer Outlet Center in de voormalige Casimir Kazerne pal achter het hart van de stad trekt inmiddels 4 miljoen bezoekers per jaar. Hier kun je met forse korting merkkleding kopen van Dolce & Gabbana tot Armani. Roermond is de enige Limburgse stad waar op zondag de winkels altijd open zijn.

Eén woord is op het stadhuis taboe: van krimp wil men niet horen. Maar dat tomeloze bouwen, zegt de oppositie, is megalomaan aan het worden, nu de economische crisis ook in Roermond zorgt voor leegstand van huizen en kantoren. Werk, werk, werk is mooi, maar stop het geld niet allemaal in stenen, waarschuwde onlangs het Maastrichtse onderzoeksbureau E’til, dat Roermond vorig jaar nog de titel ‘Beste gemeente van Limburg’ gaf.

Gifschijter

De kiezers hebben Jos van Rey in Roermond opnieuw beloond voor zijn daadkracht. Maar er is een keerzijde aan het succes, zegt Tof Thissen (53), fractievoorzitter van GroenLinks in de Eerste Kamer. Van Rey kan niet tegen kritiek en is heel snel beledigd. “Hij schiet uit de heup, hij kan stampvoeten, wij noemen dat hier een gifschijter. Vorige zomer stak hij in De Limburger de loftrompet over de PVV en Wilders. Ik heb toen een tegenstuk geschreven. Dan roept hij de VVD-fractie bijeen om munitie tegen mij te verzamelen.” Het is erger dan tijdens het CDA, zegt Tof Thissen. Mensen worden weg geblaft, critici zijn idioten, ambtenaren op het stadhuis worden geïntimideerd. Een kritische gemeentesecretaris werd de laan uit gestuurd.

Thissen was van 1994 tot 2002 wethouder in Roermond, de laatste vier jaar met Jos van Rey. Tof (van Christoffel, de stadspatroon van Roermond) is de zoon van een vertegenwoordiger in roggebrood, bakkersapparatuur, papier, boormachines en wat niet al. Een links katholiek nest. Hij was wethouder voor wijkontwikkeling, werk en inkomen. “Roermond was toen een stad met twee gezichten. Het oosten was armoede en kansloosheid, in het westen woonden de miljonairs. Ertussen lag de spoorweg als Berlijnse muur.”

Van Rey, zegt Thissen, is geen denker, maar een doener, een ambachtsman, een handelsman. „Hij begon zijn bedrijf door de lokale kroegen af te lopen om verzekeringscertificaten te verkopen. Hij heeft altijd keihard gewerkt. Dat waardeer ik in hem.” Maar de lokale democratie is er niet bij gebaat, denkt Thissen. Voor Van Rey is de stad niet meer dan handelswaar en de gemeenteraad een noodzakelijk kwaad.

Je hoort het in uiteenlopende bewoordingen van de oppositie. “Van Rey is een mannetjesputter met tomeloze energie, maar hij wil 100 procent controle op de macht”, zegt Ferdinand Pleyte (55), fractievoorzitter van D66. “In de gemeenteraad wordt nauwelijks nog gedebatteerd. Het college heeft steeds meer naar zich toegetrokken. De raad is absoluut minder democratisch geworden.”

Cliëntelisme

In zijn politieke jeugd liep Jos van Rey te hoop tegen de gevestigde orde van Katholiek Roermond en het CDA. Met hun cliëntelisme, hun Limburgse vriendjespolitiek en hun drang en dwang. Nu is hij zelf het politieke establishment geworden. Wat is dan het verschil met de bestuursstijl van het CDA, waar hij zo’n hekel aan heeft? “Wat wij doen is geen cliëntelisme”, zegt Van Rey zelf. “De afstand tussen kiezer en gekozene is hier gewoon heel klein. Men kiest op personen. Limburgers zijn eerder geneigd de mensen direct aan te spreken. Dat zit in onze aard.”

Dré Peters ziet in Roermond geen spoor van de vriendjespolitiek van het CDA. “Zonder contacten kun je niks realiseren. Je gaat pas een grens over als je je laat betalen.” Hij verwijst naar de Sinterklaas-affaire in het naburige Echt-Susteren, waar twee CDA-wethouders met gemeenschapsgeld voor Sinterklaas speelden bij bevriende verenigingen. “Ik ben ervan overtuigd dat de VVD daar niet aan meedoet. Wij gebruiken contacten om de stad te dienen, niet onszelf. Dat hebben wij niet nodig. Van Rey is niet arm en ik ben het ook niet.”

VVD-er Jos van Rey in gesprek met zakenlieden op zijn kantoor in het stadhuis, begin maart 2011. Foto NRC / Chris KeulenVVD-er Jos van Rey in gesprek met zakenlieden op zijn kantoor in het stadhuis, begin maart 2011. Foto NRC / Chris Keulen

Ook burgemeester Henk van Beers steekt zijn hand in het vuur voor de bestuurders van zijn stad. „De VVD is hier een echte volkspartij, daar ben ik als CDA’er jaloers op. Het is een feest om met ze de wijken in te gaan. Ik heb veel van ze geleerd.” Hij sluit niet uit dat de VVD hier ook een regentenpartij kan worden. Er is altijd de valkuil van de zelfgenoegzaamheid. “Maar de mensen zijn hier intelligent genoeg om dat te zien. Van Rey ligt continu onder een vergrootglas. Roermond is een dorp. Journalisten hebben hem nog nooit op iets onoirbaars kunnen betrappen.”

Een Macher met macht en een volkstribuun: Jos en Dré zijn in Roermond nog steeds een duo waar je niet omheen kunt. Maar er zijn barstjes in het bolwerk: eens zal de bouw stagneren. En de VVD bleef in Roermond dan wel de grootste, maar in Dré’s volkswijken werd zij verslagen door de PVV. Peters haalt zijn schouders op: “Voorlopig zijn het alleen maar woorden. Kopvoddentaks! Wilders speelt het slim, maar na hem is er niks meer. Ik denk dat ze tot de volgende gemeenteraadsverkiezingen zoveel fouten hebben gemaakt dat het snel is afgelopen.”

Van Rey is persoonlijk bevriend met de Venloënaar Wilders. Maar de opmars van de PVV baart hem zorgen. „De VVD had hem nooit moeten laten gaan!” Als het landelijk beleid op zorg en veiligheid niet verandert, voorspelt Van Rey, wordt de PVV in Nederland de grootste. “Wat Wilders zegt en denkt kun je afschuwelijk vinden, maar anderhalf miljoen mensen steunen hem. Hij zegt waar het op staat: totale wijken gaan naar de verdommenis door een handvol raddraaiers. In de wijk Donderberg moet gauw iets gebeuren, anders ga ik eigenhandig de marine bellen.”

Er is maar één ding waarin Van Rey het fundamenteel oneens is met Wilders: zijn standpunt over de islam deugt niet. “Je moet mensen beoordelen op hun gedrag en niet op hun afkomst en geloof. Je mag niet hele bevolkingsgroepen afschrijven vanwege het wangedrag van enkele raddraaiers. Duizenden moslims zijn in Nederland goed geïntegreerd, maar een paar rotzakken verpesten het zo dat de mensen een hekel aan buitenlanders krijgen.”

Dré Peters rijdt me door de volkswijken achter het spoor. De kleine huisjes die ooit zijn gebouwd voor in Duitsland gelegerde RAF-militairen hebben nu op Turkije en Marokko gerichte schotels aan de muur. “De balans was hier zoek. Een allochtoon wil ook niet in een straat met alleen maar allochtonen wonen. We hebben 75 jongens getraceerd die overlast veroorzaken. Vroeger waren dat Nederlandse jongens die naast de pot piesten. Nu zijn het Marokkanen. Maar het kattenkwaad is wel veranderd: nu slaan ze een oude vrouw neer.” Dat is de schuld van Den Haag, denkt Peters. “Hadden we die drugs maar niet moeten vrijgeven. Nu zitten we met die drugsgasten met hun dikke BMW’s.”

Kousenvoeten

We bezoeken de grote nieuwe moskee in de wijk, bekostigd met geld van de Turkse gemeenschap. Op kousenvoeten lopen we over het zachtverende rode tapijt in de zonnige gebedsruimte. Hij grapt met de directeur, eigenaar van een Turks reisbureau in Roermond. In de keuken krijgen we van suiker druipende baklava van gehoofddoekte vrouwen. Bij de vijver voor de deur, waar Peters ooit schaatsen heeft geleerd, staat nu een bordje Mevlanapark, naar de Turkse dichter en filosoof. “Het verbaast me dat dat nog niet door de buurt is omgetrokken”, zegt hij tevreden.

In Kapel in ’t Zand viert PVV’er Cor Bosman (50), snorretje, krullen in de nek, intussen zijn verkiezing in de Limburgse Provinciale Staten. De eigenaar van het Kepèls Winkelke, een buurtsupermarktje schuin tegenover de grote bedevaartskapel waar de wijk zijn naam aan dankt, stond nummer drie op de lijst. Zijn vrouw Carina nummer 17. In de etalage hangt het affiche met Wilders en de even blonde Limburgse lijsttrekker Laurence Stassen. Ernaast staat voor 3,49 euro per pond het zuur vlees in de aanbieding.

Cor Bosman, eigenaar van het Kepels Winkelke, kwam als derde op de lijst voor de PVV in de Provinciale Staten van Limburg. Cor Bosman, eigenaar van het Kepels Winkelke, kwam als derde op de lijst voor de PVV in de Provinciale Staten van Limburg.

Zuur vlees (een Limburgse delicatesse van paardenvlees in azijn met een saus van peperkoek en stroop) is in Limburg een verkiezingsgimmick geworden. Een van Wilders’ slogans in de Limburgse verkiezingsstrijd was: geen halal-vlees, maar zuur vlees in de kantines. Als reactie daarop bereidde de Turkse PvdA-fractievoorzitter in de Roermondse raad halal zuur vlees. Daarop besloot ook Bosman het zuur vlees in de campagne in te zetten.

Bosman is de zoon van een meubelstoffeerder uit Reuver, twaalf kilometer verderop. “Ik voel me thuis bij de PVV omdat ze helder en duidelijk benoemen. Ze schenken aandacht aan zorg, aan de verloedering op straat en normen en waarden. Mensen die ons land hebben grootgemaakt, liggen nu in een bejaardentehuis in hun eigen urine. Als een winkelier een inbreker aanpakt, zit hij langer op het bureau dan de dader.” Bosman heeft zelf een paar gewapende overvallen meegemaakt, grepen in de kassa.

In de winkel praat Bosman niet uit zichzelf over politiek. “We laten het aan de mensen zelf over, met respect voor ieders mening. Maar je hoort hier dagelijks de onvrede van de mensen in de straat.”

Roermond is een echte VVD-gemeente, beaamt Bosman. Hij stemde vroeger ook op Jos van Rey. “Petje af. Hij heeft Roermond op de kaart gezet. Hij is een verrekte goeie politicus, maar de VVD had geen concurrentie. Ik zie politiek als reorganisatie. En dan gaat de gevestigde orde vrezen voor zijn positie”, waarschuwt hij. “Wilders gaat door waar de VVD is gestopt.”