Strijden tegen de onderwaterwoestijn

In 2014 loopt het huidige Europese beleid voor visserij af. EU-commissaris Damanaki heeft al een nieuw plan en is, ondanks 7.000 amendementen, optimistisch.

Redacteur Landbouw

Brussel. Het werkt echt, zegt ze enthousiast. Vandaag krijgen de Europese ministers van Visserij in Brussel te horen dat het visbestand in de Oostzee zich aan het herstellen is. Eindelijk goed nieuws: er mag weer meer gevangen worden. „Dit is de essentie van onze hervormingen”, zegt Maria Damanaki, eurocommissaris voor Maritieme Zaken en Visserij achter haar bureau in Brussel. „Als we de vis beschermen, herstelt het bestand zich. Daar heeft iedereen baat bij. De kabeljauw die nu gevangen wordt, is weer even groot als tien jaar geleden, die levert dus meer geld op.”

De Griekse Damanaki beheert een van de meest ingewikkelde Europese dossiers in een krachtenveld dat zich ver buiten Europa uitstrekt. Er is een wereldwijde run op vis. De zeeën worden chronisch overbevist. Wereldwijd wordt er 25 procent meer vis uit het water gehaald dan nodig is voor het in stand houden van gezonde bestanden. In de Europese wateren is de overbevissing 60 procent en in de Middellandse Zee 80 procent.

In 2014 loopt het huidige gemeenschappelijke visserijbeleid af en moet er een nieuw plan op tafel liggen. Aan Damanaki en haar team de loodzware taak om de hervormingen door de lidstaten en het Europees parlement te krijgen. Een van de meest omstreden onderwerpen is bijvangst. Europese vissers gooien vis terug omdat ze gebonden zijn aan strikte quota. Bijvangst kost ze alleen maar geld.

In Noorwegen, de Verenigde Staten en Canada bestaat allang een verbod op het teruggooien van ongewenste vis. Om de visstand te herstellen, zou er ook in Europese wateren zo’n verbod moeten komen. Alle vis zou verplicht aan de wal moeten worden gebracht en verwerkt. Alleen dan is te controleren hoeveel er wordt gevist.

De lidstaten zien de noodzaak van een verbod wel in, maar de uitwerking laat nog op zich wachten. Damanaki: „Eerst krijgen de vissers geld om te investeren in meer selectieve methodes. Wij zitten ook niet op bijvangst te wachten”.

De Europese visserij moet onder het nieuwe beleid duurzaam zijn, economisch nut hebben en rekening houden met mensenrechten. De Europese vissers vissen over de hele wereld. Ook voor de kusten van Afrika en Chili moeten de grote vriestrawlers uit Scheveningen en Katwijk zich aan de Europese regels houden. „We kunnen ons geen andere regels permitteren als we buiten Europa vissen”, stelt Damanaki

Deze zomer twitterde de Griekse enthousiast dat haar team erin geslaagd was om nieuwe afspraken te maken met Mauretanië, waar de rijkste viswateren ter wereld liggen. Europese schepen mochten er voortaan alleen nog vissen als vaststond dat er een overschot aan vis was. De Mauretaanse autoriteiten zouden hulp krijgen bij het controleren van de visstand. Een deel van de vangst zou verplicht naar de Mauretaanse bevolking gaan. Een groot succes, vindt Damanaki. Een ramp, vinden de Europese vissers. Uit ‘duurzaamheidsoverwegingen’ heeft de Mauretaanse regering bepaald dat ze nog maar 20 zeemijl uit de kust mogen vissen. Maar de vis die de vriestrawlers ophalen zwemt dichter langs de kust. „Dat is de prijs die we moeten betalen voor duurzaamheid”, vindt de commissaris. De Europese vissers werpen tegen dat de vangst in verkeerde handen komt. Koreanen, Russen en Chinezen gaan er gewoon door met niet-duurzaam vissen. De commissaris reageert behoedzaam: „Misschien is dat zo. Maar dit zijn onze principes en die moet ik volgen.”

Het externe visbeleid vergt de nodige evenwichtskunst. Toch is Damanaki ervan overtuigd dat afspraken maken de enige manier is om te voorkomen dat de wereldzeeën straks veranderen in onderwaterwoestijnen waar voor niemand meer brood valt te verdienen. Zij heeft immers ook de taak om te hoeden over de werkgelegenheid in de visindustrie.

Visserijbeleid is een kwestie van kleine stapjes. Binnenkort stemt het Europees Parlement over wetgeving die het mogelijk maakt om de import te stoppen van vis die op niet-duurzame wijze is gevangen op gronden die Europese vissers delen met andere nationaliteiten. Ook is de EU bezig een zwarte lijst op te stellen van landen die onvoldoende optreden tegen illegale vispraktijken. En ja, ook de consument zal over de brug moeten komen. Er komt een speciaal label om te zien of de vis vers is of ontdooid. Aan de consument straks de keuze om meer te betalen voor duurzame Europese vis.

Om het nieuwe beleid op tijd in te kunnen laten gaan, moeten de Europese instanties haast maken. Damanaki hoopt dat het Europees Parlement zich in januari uitspreekt over het basispakket. Maar er liggen al 7.000 amendementen. Vissers, milieuactivisten, lidstaten, mensenrechtengroeperingen, iedereen heeft wel wat in te brengen. Toch denkt ze het nieuwe beleid voor eind 2013 te kunnen afronden. „Iedereen ziet nu in dat natuurlijke bronnen eindig zijn. De cultuur is definitief veranderd.”