'Niet dagdromen, gedisciplineerd zijn'

Twee leden van Pussy Riot zijn veroordeeld tot twee jaar strafkamp. Ze gaan een moeilijke tijd tegemoet. ‘Netjes zijn en goed opletten’.

In this photo taken Nov. 30, 2011, imprisoned women wait to be escorted for work at a women's prison outside the city of Orel, central Russia. Two members of the punk band Pussy Riot will serve their sentence in a penal colony far from Moscow that is like what a former inmate describes as a "nasty Girl Scout camp.” Although Russia’s prison system is a far cry from Stalin’s gulag, the principle remains the same: to isolate people from their families and wear them down through “corrective labor,” which for women usually means hunching over a sewing machine. Maria Alyokhina and Nadezhda Tolokonnikova will have to quickly learn the inner laws of prison life, survive the dire food and medical care, and risk reprisal from inmates either offended by their "punk prayer" against President Vladimir Putin or ordered to pressure them by higher authorities. (AP Photo/Yuri Tutov)
In this photo taken Nov. 30, 2011, imprisoned women wait to be escorted for work at a women's prison outside the city of Orel, central Russia. Two members of the punk band Pussy Riot will serve their sentence in a penal colony far from Moscow that is like what a former inmate describes as a "nasty Girl Scout camp.” Although Russia’s prison system is a far cry from Stalin’s gulag, the principle remains the same: to isolate people from their families and wear them down through “corrective labor,” which for women usually means hunching over a sewing machine. Maria Alyokhina and Nadezhda Tolokonnikova will have to quickly learn the inner laws of prison life, survive the dire food and medical care, and risk reprisal from inmates either offended by their "punk prayer" against President Vladimir Putin or ordered to pressure them by higher authorities. (AP Photo/Yuri Tutov) AP

Duizend vrouwen met dezelfde grauwe hoofddoekjes, in dezelfde gewatteerde jassen. Honderd vrouwen per barak. Voor hen een stuk of vijftien buiten-wc’s.

Dat zal Nadezjda Tolokonnikova (23) van de Russische punkband Pussy Riot aantreffen in kolonie FKU-IK-14, 400 kilometer van Moskou, in Mordovië. Gisteren maakte haar man bekend dat Tolokonnikova zaterdag waarschijnlijk naar deze kolonie is verscheept. Ook haar advocaat vermoedt het. De autoriteiten gaven de locatie nog niet prijs.

Medeveroordeelde Maria Aljochina (24) zou helemaal naar Perm zijn overgebracht, meer dan 1.100 kilometer van Moskou, aan de voet van het Oeralgebergte. Rusland telt zo'n vijftig strafkolonies voor vrouwen, waar gemiddeld duizend vrouwen per kamp hun straf uitzitten.

„Ze moeten goed opletten, netjes zijn en vooral proberen om met iedereen in het kamp een gemeenschappelijke taal te vinden”, luidt het telefonisch advies van Svetlana Bachmina (43) aan de nieuwe kampbewoners. De juriste uit Moskou bracht zelf ruim twee jaar door in kolonie FKU-IK-14, tot 2008. Ze werd veroordeeld voor verduistering bij oliebedrijf Yukos, net als oprichter Michail Chodorkovski en zijn zakenpartner Platon Lebedev. Zij zitten al jaren in strafkolonies in het hoge noordwesten.

‘Netjes zijn’. Het zal even wennen zijn voor de vrouwen van Pussy Riot, die van provoceren hun vak maakten. Nadezjda Tolokonnikova is de vrouw die in 2008 protesteerde tegen een regeringsinitiatief voor het krijgen van meer kinderen, door voor de camera groepsseks te hebben in het biologiemuseum van Moskou. Haar blote lichaam was enorm: vier dagen later zou ze bevallen van haar dochter Gera. Het is niet het soort daad dat door iedereen in een strafkolonie begrepen zal worden.

Onder de naam Pussy Riot trokken Tolokonnikova, Aljochina en een tiental andere vrouwen uit de punk protestbeweging afgelopen jaar de aandacht met acties in neonkleurige panty’s en bivakmutsen. Voor hun optreden in een kathedraal werden ze veroordeeld tot twee jaar kolonie met aftrek van voorarrest. Die tijd gaat nu in.

Russische strafkolonies zijn geen pretparken, maar ook geen Goelagkampen. Hoeveel kritiek er naar Europese maatstaven ook te geven is op de rechtszaak en de veroordeling van de leden van Pussy Riot en op het griezelige feit dat hun familie en hun advocaat nu moet gissen waar ze beland zijn: ze zijn niet ’s nachts door de geheime politie van hun bed gelicht en tewerkgesteld in eeuwige sneeuw. In de kampen van Stalin werden honderdduizenden gevangenen gebruikt als machine, totdat ze erbij neervielen. Opgebruikt. Die praktijk bestaat al een halve eeuw niet meer.

Maar het regime in IK-14 is nog altijd niet zachtaardig: opstaan om zes uur, ochtendgymnastiek tot zeven uur (altijd buiten), ontbijt, om half acht naar de naaifabriek, om één uur naar de mensa, dan weer werkkleding naaien tot vier of vijf uur ’s avonds. Om zes uur ’s avonds inspectie, vervolgens avondeten en om tien uur naar bed. De soepen en pappen die de gevangen eten, geven genoeg energie om in het naaiatelier te kunnen werken, niet veel meer dan dat, ook niet minder. Het grootste probleem is tuberculose.

Mordovië is drassig. Juriste Bachmina vertelde na haar vrijlating in de krant hoe ze haar aankomst in het kamp ervaren. „Ik had geluk – de laatste twee jaar was het eind april steeds nog heel koud geweest, waardoor 90 procent van de muskieten dood waren gegaan. Gewoonlijk zijn het er zoveel dat het net een rookgordijn is”, aldus Bachmina.

Veel vrouwen weten niet wat ze met ‘vrije’ tijd aan moeten. In het weekend ontstaan vaak opstootjes, aldus Bachmina. Voor gevangenen met zelfdiscipline is dit het moment om een eigen stempel op het leven te drukken. Bachmina hielp kampgenoten met haar juridische kennis. Chodorkovski schreef een boek.

In het kamp mag je vier keer per jaar drie dagen samen zijn met partner of gezin. Bachmina, telefonisch: „Er is een speciaal gebouwtje, met een kamer van acht vierkante meter waarin twee bedden en een tafel staan. Er is een keukentje. De ene deur komt uit op het kamp, de andere deur op de buitenwereld. Aan die kant komt de familie binnen. Dan gaat de deur op slot.” De vrouwen die na de drie dagen uit het gebouwtje komen, zijn vaak een paar dagen heel depressief, vertelt de juriste.

Sinds enkele jaren staat er in het vrouwenkamp een houten kerkje. Bachmina kwam er graag om zich even af te zonderen. Het is de vraag of de leden van Pussy Riot daar tot rust komen. Misschien kunnen zij beter doen wat de wegens terroristische voorbereidingen veroordeelde politicus-schrijver Edoeard Limonov deed tijdens zijn verblijf in kamp-13 in Saratov: mediteren. Niet dagdromen, je lot accepteren. Of je nou moet marcheren, het aquarium van de kampdirectie poetsen of een andere zinloze strafbezigheid uitvoeren: ga er helemaal in op, is het devies van Limonov. Het verlicht het verblijf.

Tolokonnikova en Aljochina zullen op zichzelf aangewezen zijn. „Het ergste is de massaliteit, steeds al die vrouwen in dezelfde lompen met gezichten waar alleen nog uitzichtloosheid en weerloosheid vanaf straalt. Maar er komt een moment dat ze hun familie weer zien. Ze moeten zichzelf in acht nemen, hun gezondheid, omdat het leven daarna weer doorgaat”, zegt Bachima.