Hierna moet het echt afgelopen zijn

Vandaag wordt de eerste hoorzitting gehouden van een spoedprocedure tegen het Europese noodfonds. Het is de tweede keer.

Correspondent Brussel

Brussel. Toen een rechtbank in Karlsruhe in september moest oordelen of het euronoodfonds ESM niet strijdig was met de Duitse grondwet, raakte politiek-bestuurlijk Europa verlamd. Beslissingen van regeringsleiders werden verdaagd en de invoering van het noodfonds werd verschoven naar oktober. Vandaag wordt de eerste hoorzitting gehouden van een spoedprocedure over het noodfonds, ditmaal voor het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Maar nu hoor je er bijna niemand over. Alsof mensen denken: het loopt wel los.

De zaak in Luxemburg is anders dan die in Karlsruhe. Het Duitse Hof toetste het noodfonds aan de Duitse grondwet. Het Europese Hof toetst het aan het Europees verdrag. De zaak die nu speelt, werd aanhangig gemaakt door een Ierse parlementariër, Thomas Pringle. Hij heeft zo’n afkeer van het ESM dat hij alles doet om het te stoppen. Politiek lukte hem dat niet: in mei keurden de Ieren het noodfonds per referendum goed, met ruime meerderheid. Velen verwachtten dat ook. Ierland is immers klant voor de noodleningen die dit fonds moet verstrekken.

Maar Ierland betaalt als euroland mee aan het ESM – gisteren stortte het de eerste 258 miljoen euro. Pringle vindt dat Ierland hierdoor onaanvaardbare risico’s loopt. Na het referendum stapte hij naar de Ierse rechter om te verhinderen dat Ierland het ESM zou ratificeren. Toen de High Court hem ongelijk gaf, ging Pringle in beroep. De Supreme Court oordeelde dat het ESM verenigbaar was met Iers en Europees recht. Maar ze besloot de vraag of het ESM niet strijdig is met het Europees verdrag voor alle zekerheid óók voor te leggen aan het Europese Hof van Justitie.

De Ierse rechters stuurden nog twee extra vragen mee naar Luxemburg. Om leningen aan eurolanden mogelijk te maken, veranderden de regeringsleiders een paar woordjes in het Europees verdrag. Die wijzigingen gaan op 1 januari in. Hadden de regeringsleiders het recht dit te doen? En mocht het ESM gaan draaien vóór die eerste januari?

Het duurt gemiddeld achttien maanden voor een zaak in Luxemburg voorkomt. Omdat het ESM een vitaal onderdeel is van de crisisbestrijding van zoveel eurolanden besloten de Europese rechters Pringles verzoek voor een spoedprocedure te honoreren. Dit gebeurt zelden. De Ier kreeg echter niet voor elkaar dat het ESM, hangende de zaak, wordt opgeschort. Het vonnis wordt later dit jaar verwacht.

In Brussel verwachten weinigen dat de rechters in Luxemburg het ESM in de problemen brengen. Bij het opstellen van het ESM-verdrag hebben eurolanden experts in Europees recht ingeschakeld. Het is dagelijks werk voor deze Europese en nationale functionarissen om besluiten van regeringen zo vorm te geven dat ze passen bij bestaande wetgeving.

De experts worden ook gehoord. Vooral in Duitsland volgen sympathisanten van Pringle de zaak op de voet. Als de Luxemburgse rechters beslissen dat het ESM legaal is, wordt het voor andere nationale rechtbanken lastig zo’n zaak nogmaals door te verwijzen. Misschien wordt dit dus de justitiële finale van het ESM.