Het CDA weigert zijn eigen bestaansrecht te beseffen

Tussen heilloze liberalen en zinloze plannen van links kan het CDA zich profileren als solidair, betoogt Jeroen Rossen.

In een sfeer van apathie heeft de leiding van het CDA de verkiezingsuitslag van 12 september over zich heen laten komen. Ze lijkt zich te hebben neergelegd bij een rol in de politieke marge. Toch is de rol van het CDA belangrijker dan ooit tevoren. De mede door het CDA zo zorgvuldig opgebouwde verzorgingsstaat wordt bij het grof vuil gezet, door een teveel aan liberalisme. Het liberalisme toont dat de mens teveel marktwerking, te veel privatisering, te veel schaalvergroting en te veel kapitalisme niet aankan.

Premier Rutte noemt de Britse premier Cameron en zijn appèl op de civil society als zijn grote voorbeeld. Diens motto is dat de burger zelf verantwoordelijkheid moet nemen. Dit is een excuus om het cement van de samenleving – buurtwerk, ouderenzorg et cetera – weg te bezuinigen. Nederland is een filiaal geworden van Angelsaksische landen en hun levensstijl en liberale gedachtengoed.

Twee jaar VVD-bewind, helaas gefaciliteerd door het CDA, geeft een indicatie welke kant het opgaat met Rutte. Kortetermijneffecten en stoere taal voeren de boventoon. De overheid krimpt. Het buitenlandbeleid verwordt tot een economische lobbyclub. Privacy en rechtszekerheid worden steeds verder ingeperkt. Op cultuur wordt bezuinigd. Europa is een vies woord geworden.

Nederland is een van de rijkste landen ter wereld. We scoren hoog op allerlei ranglijsten: de meest concurrerende economie, goede universiteiten, een hoge kwaliteit van leven, de gelukkigste burgers en jeugd. Dit laatste staat in schril contrast tot de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Daar behoort de jeugd tot de ongelukkigste van de westerse wereld. Dit zijn niet toevallig ook de meest liberale economieën. Niet het inkomen bepaalt het geluksniveau; dat zit meer in factoren als de hoogte van de werkloosheid, het percentage echtscheidingen en het niveau van vertrouwen in en kwaliteit van de overheid. Juist op deze punten scoorde Nederland hoog, met het ter aarde bestelde ‘Rijnlandse model’. Dit werd getypeerd door flinke belastingen, met een hoge social return in de vorm van sociale zekerheid, goed onderwijs en een goede zorg.

Nederland is de vijfde concurrerende economie ter wereld. Tegelijkertijd beschermen we werknemers stevig tegen ontslag. Liberalen zien hierin een aanleiding om deze verworvenheid af te bouwen. Je kunt het ook omdraaien – is het niet knap dat we ondanks die bescherming van onze werknemers zo hoog scoren?

Solidariteit lijkt een leeg begrip geworden. Hoe egoïstisch kun je zijn dat je niet eens 0,7 procent van wat je verdient, afstaat aan de armsten?

Het gevoel blijft hangen van een sick society. Nederland zakt af naar Angelsaksisch niveau. Jongeren zijn ultiem vrij, we fixeren ons op materiële zaken en de onderbuik, zijn niet meer solidair, zijn niet geïnteresseerd in de (historische) context en de feiten en hebben een idee-fixe dat we het zelf goed doen, en dat het probleem bij de anderen ligt.

De heil komt evenmin van links. De déjà-vu-plannen van president Hollande van Frankrijk, met zijn aloude, socialistische politiek van probleemontkenning, het ondersteunen van zieltogende industrie en belastingverhoging, doet vermoeden dat ook zijn Nederlandse collega’s zullen kiezen voor weinig structurele oplossingen.

Onder deze omstandigheden is er een belangrijke rol weggelegd voor het CDA en zijn traditie van verantwoordelijkheid nemen – niet op basis van een hang naar het verleden, maar van langetermijnvisie, een gedegen overheidsfinanciering, (inter)nationale verantwoordelijkheid en solidariteit, een open businessmentaliteit en een rechtvaardige en slagvaardige overheid.

Als het CDA gedegen aan deze visie bouwt, komen de kiezers vroeg of laat vanzelf terug. Dan moet het geen machtspolitiek bedrijven, zoals het experiment met het kabinet-Rutte I heeft bewezen.

Ik roep de partij op, aan de vooravond van het congres van aanstaande zaterdag, consistent te werken aan deze zo voor de handliggende rol voor de partij – expliciet en met opgeheven hoofd.

Jeroen Rossen is politicoloog en kritisch CDA-lid.