Erfenisperikelen

Deze rubriek belicht elke dinsdag kwesties uit het bedrijfsleven waarover de rechter zich onlangs uitsprak. Vandaag: tuchtrecht

An investor uses a calculator at a brokerage in Taipei, Taiwan, on Thursday, April 30, 2009. Taiwan's stock index rose the most since 1991 and the currency rallied after the island allowed Chinese investments for the first time since a civil war ended six decades ago. Photographer: Maurice Tsai/Bloomberg News
An investor uses a calculator at a brokerage in Taipei, Taiwan, on Thursday, April 30, 2009. Taiwan's stock index rose the most since 1991 and the currency rallied after the island allowed Chinese investments for the first time since a civil war ended six decades ago. Photographer: Maurice Tsai/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

Al jarenlang kleeft er aan de accountancy een smet, de geur van cijfermanipulatie, sanctioneren van onoorbare praktijken bij de controles van jaarrekeningen of zelfs het afdekken van corruptie- of smeergeldpraktijken. En al even zoveel jaren werken de branche, maar ook de wetgever, aan gedragscodes en tuchtregels die de integriteit van deze branche moet waarborgen.

De vuistregel bij al die codes en regels is een open deur. „De registeraccount moet zich onthouden van handelen dat het accountantsberoep in diskrediet brengt”, zo meldt toezichthouder, de Autoriteit Financiële Markten (AFM) op haar site. Maar hoe zit het met een accountant die zich beroepsmatig keurig aan die gedragslijn houdt, maar daar in de privésfeer de hand mee licht?

Tot 2009 was de wet daar duidelijk over. De Accountantskamer, de eigen tuchtinstantie, mocht zich in voorkomende gevallen ook uitspreken over wangedrag in de privésfeer. Maar bij de wijziging van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) in 2009, liet toenmalig minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) een schemergebied ontstaan. „De registeraccountant kan alleen nog maar bij het beroepsmatig uitoefenen van zijn beroep onderworpen worden aan tuchtrechtspraak”, luidt de wettekst.

De branche, de Accountantskamer en recent ook het College van Beroep voor het bedrijfsleven, breken zich het hoofd over de vraag of die ene passage tuchtrechtelijke aanpak van accountants die zich privé misdragen, uitsluit. Op zich niet zo opmerkelijk, ook het tuchtrecht voor de advocatuur en het notariaat biedt ruimte voor tuchtrechtelijke aanpak van advocaten en notarissen die privé het aanzien van de beroepsgroep schaden.

Aanleiding voor dat accountantsdispuut is een klacht over een accountant die zich privé, maar met gebruikmaking van zijn zakelijke briefpapier en e-mailadres, gemengd had in een erfeniskwestie, waar hij als familielid bij betrokken was. Een erfeniskwestie waarbij een aantal familieleden zich zo onheus behandeld voelden door het optreden van hun ‘accountant-familielid’, dat zij daarover in 2010 een klacht hadden ingediend bij de Accountantskamer. Aan die erfeniskwestie ging de Kamer snel voorbij, de accountant had zich niet onbetamelijk gedragen. Belangrijker was de vraag of het interne tuchtrecht, sinds de wetswijziging, ook over onoorbare privégedrag mocht gaan. ‘Ja’, oordeelde de Kamer.

Maar in hoger beroep gaf het College van Beroep voor het bedrijfsleven deze maand een strakkere uitleg aan die wetstekst: „uit de sinds 1 mei 2009 geldende wetstekst van artikel 33 (...) volgt dat privé-handelen niet meer tuchtrechtelijk kan worden getoetst.” Waarna ook alle klachten in die erfeniskwestie ongegrond werden verklaard.

De reikwijdte van die uitspraak moet in de praktijk nog blijken. Afgelopen zomer sloten de Belastingdienst en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) een convenant dat „ontoelaatbaar gedrag van accountants en accountantsorganisaties” moet tegengaan. Omdat de Belastingdienst in de praktijk op ontoelaatbare praktijken van accountants stuit. De AFM kan dan sancties opleggen óf een klacht indienen bij de Accountantskamer.

Uit onderzoek van de Fiod/ECD blijkt dat bij onoorbare praktijken privé en zakelijk gedrag door elkaar heen kunnen lopen. Het is de vraag of de wettelijke beperking van het tuchtrecht in 2009 de Accountantskamer nog wel voldoende armslag geeft om rotte appels uit de mand te halen.

Tips? Mail naar ecorecht@nrc.nl