'De ASN Bank investeert het geld duurzaam'

De aanleiding

Op de radio hoorde nrc.next-lezer Martin van Berloo een spotje van de ASN Bank, waarin wordt gezegd dat niet in kinderarbeid en de wapenindustrie wordt belegd. Op de ASN-site en in advertenties staat dat de bank het geld van klanten „duurzaam” investeert, „bijvoorbeeld in groene energie en in eerlijke handel”.

Hoe kunnen ze dat zeker weten, vraagt Van Berloo zich af. „Ik neem aan dat ze bij veel bedrijven/fondsen beleggen, die vervolgens ook weer uit kleinere onderdelen bestaan. Hoe weten ze zeker dat alles in die keten duurzaam is?” Next checkt daarom: investeert de ASN Bank het geld van spaarders en beleggers duurzaam?

Interpretaties

Wat is dat eigenlijk, ‘duurzaam’? De VN hanteren de volgende definitie: „Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die voorziet in de behoeften van het heden zonder het vermogen van de toekomstige generaties te beperken om in hun eigen behoeften te voorzien.”

Maar zowel Van Berloo als de ASN Bank lijkt meer op het containerbegrip te doelen waar ook een ideaal als een wapenvrije wereld en respect voor de mensenrechten onder vallen. We onderzoeken daarom of de investeringen en beleggingen in bredere zin als ‘duurzaam’ kunnen worden beschouwd.

En, klopt het?

Wie naar het oordeel kijkt van de Eerlijke bankwijzer, van onder andere Milieudefensie, Amnesty International en Oxfam Novib, concludeert waarschijnlijk dat het wel goed zit met duurzaamheid bij de ASN. Op thema’s als natuur, wapens en mensenrechten scoort de bank maximaal.

Maar een blik in het jaarverslag over 2011 geeft een genuanceerder beeld. Daaruit blijkt dat met ruim 35 procent (3,7 miljard euro) van het spaargeld bij de bank hypotheken worden gefinancierd die door moederbedrijf SNS worden verstrekt. Het totale bedrag dat naar hypotheken gaat is 4,4 milard. Verder zit ruim 2,5 miljard euro in staatsobligaties (van Duitsland, Nederland, Oostenrijk, België en Frankrijk). Deels komt dit door regels van financiële toezichthouders. Die bepalen dat aanzienlijke bedragen moeten worden geïnvesteerd in tamelijk risicovrije beleggingen.

De rest van het spaargeld wordt gestoken in gemeentes en provincies (579 miljoen), wordt als reserve aangehouden bij banken (797 miljoen, vooral bij de SNS Bank), gaat naar woningbouw (331 miljoen), naar gezondheidszorg en bejaardenzorg (422 miljoen), naar waterschappen en energiebedrijven (340 miljoen) en naar duurzame energie (189 miljoen).

Deze laatste portefeuille is waarschijnlijk de enige die de ideële belegger direct met duurzaamheid associeert. Maar met een investering van 189 miljoen euro maakt duurzame energie slechts een fractie uit van het totale uitstaande bedrag (bijna 9,8 miljard euro). De duurzame concurrent van de ASN, de Triodos Bank, investeerde vorig jaar 34,5 procent (978 miljoen euro) van de uitstaande kredieten in groene energie.

In tegenstelling tot wat Van Berloo vermoedt is van het spaargeld bij de ASN dus vrij precies bekend waar het blijft. De kans dat dit geld in de wapenhandel of bij kinderarbeid terecht komt lijkt klein. Maar je kunt je wel afvragen hoe duurzaam bijvoorbeeld die 4,4 miljard euro is die in doodnormale hypotheken wordt gestoken. De ASN Bank verwijst naar de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens waarin staat dat het recht op huisvesting een mensenrecht is. Het verstrekken van hypotheken aan lagere en middeninkomens (het gaat om leningen tot 350.000 euro) zou daarom duurzaam zijn. Daar denkt projectleider Peter Ras van de Eerlijke bankwijzer wel iets anders over. Hij roept de ASN op om druk uit te oefenen op de SNS, zodat die hypotheken alleen nog worden verstrekt aan mensen die investeren in een energiezuinige woning. Omdat de bebouwde omgeving van aanzienlijke invloed is op het klimaat wordt aan de Eerlijke bankwijzer volgend jaar het thema ‘woningbouw/vastgoed’ toegevoegd. De kans is groot dat de ASN daarop minder goed zal scoren dan op de bestaande thema’s.

Klanten kunnen hun geld bij de ASN Bank ook beleggen, in aandelenfondsen, obligatiefondsen of een mix daarvan. ASN publiceert in welke bedrijven het investeert en daar zitten ook volgens de Eerlijke Bankwijzer geen wapenbedrijven bij. Wat kinderarbeid betreft is dat iets lastiger vast te stellen. De ASN belegt bijvoorbeeld ook in aandelen van kledingconcern H&M. Dat bedrijf werkt met meer dan duizend toeleveranciers. Volgens de Eerlijke bankwijzer doet H&M er veel aan om te voorkomen dat gebruik wordt gemaakt van kinderarbeid, maar in het verleden waren er toch enkele incidenten. H&M heeft er, mede onder druk van de ASN, volgens de bankwijzer destijds voor gezorgd dat er een einde kwam aan de praktijken.

Ook andere bedrijven waarin de ASN belegt ogen minder duurzaam dan ideële beleggers misschien zouden verwachten. Chemieconcern AkzoNobel behoort bijvoorbeeld ook tot het ‘beleggingsuniversum' van de ASN. Je kunt je afvragen of bedrijven die een keur aan chemische producten produceren, waarvan een deel onvermijdelijk in het milieu terechtkomt, duurzaam kunnen zijn. Maar chemiebedrijven leveren grondstoffen voor vrijwel ieder product en de ASN wil voorlopers in verduurzaming binnen de sector ondersteunen. Volgens de Dow Jones Sustainability Index is AkzoNobel het duurzaamste chemiebedrijf ter wereld.

Conclusie

Het lijkt erop dat de ASN Bank vrij precies weet waar het geïnvesteerde geld terechtkomt. Het bedrijf hanteert een brede definitie van duurzaamheid. Zo wordt het geld van beleggers gestoken in ondernemingen die duurzaamheid in hun productieproces bevorderen. Over de vraag in hoeverre bijvoorbeeld chemiebedrijven duurzaam zijn, kan worden getwist. Maar het is een feit dat een bedrijf als AkzoNobel een voortrekkersrol in de sector vervult.

Zeker is ook dat niet in de wapenindustrie wordt geïnvesteerd en dat de ASN kledingbedrijven aanspoort om arbeidsomstandigheden te verbeteren en kinderarbeid te voorkomen.

Maar op de duurzaamheid van het geïnvesteerde spaargeld valt wel wat aan te merken. In groene energie, waar de bank mee adverteert, wordt verhoudingsgewijs amper geïnvesteerd. Van het spaargeld gaat bijna de helft (4,4 miljard euro) naar doodnormale hypotheken, vooral van moederbedrijf SNS Bank. Hypotheekafnemers worden niet verplicht te kiezen voor een energiezuinige woning. De ASN wijst erop dat huisvesting een mensenrecht is en noemt de hypotheken daarom duurzaam. Maar huisvesting in een woning met energielabel g (zeer onzuinig) valt, vanwege de klimaatverandering, moeilijk te rijmen met dat andere kenmerk van duurzaamheid. Namelijk, dat het vermogen van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien niet wordt beperkt.

Al met al beoordelen wij de bewering van de ASN Bank dat het geld van spaarders en beleggers duurzaam wordt geïnvesteerd als half waar.