Opinie

Amper een verband tussen klimaat en conflict

This photo taken Wednesday, Oct. 10, 2012 shows the half hectare wheat farm of Ethiopian farmer Bedlu Mamo, near Debre Zeit, in Ethiopia’s Amhara region. Bedlu says it is the first time he planted the Mangudo variety durum wheat on the farm. The U.N.'s Food and Agricultural Organization is marking World Food Day on Tuesday Oct. 16, 2012, a day dedicated to highlighting the importance of global food security. The FAO said hunger is declining in Asia and Latin America but is rising in Africa. One in eight people around the world goes to bed hungry every night. The International Maize and Wheat Improvement Center says that although maize has long been considered the most important cereal crop in sub-Saharan Africa, demand for wheat is growing faster than for any other food crop. (AP Photo/Kirubel Tadesse Ayetenfisu)
This photo taken Wednesday, Oct. 10, 2012 shows the half hectare wheat farm of Ethiopian farmer Bedlu Mamo, near Debre Zeit, in Ethiopia’s Amhara region. Bedlu says it is the first time he planted the Mangudo variety durum wheat on the farm. The U.N.'s Food and Agricultural Organization is marking World Food Day on Tuesday Oct. 16, 2012, a day dedicated to highlighting the importance of global food security. The FAO said hunger is declining in Asia and Latin America but is rising in Africa. One in eight people around the world goes to bed hungry every night. The International Maize and Wheat Improvement Center says that although maize has long been considered the most important cereal crop in sub-Saharan Africa, demand for wheat is growing faster than for any other food crop. (AP Photo/Kirubel Tadesse Ayetenfisu) Landbouw in Ethiopië (Foto AP)

Klimaat en oorlog zijn al vaak met elkaar in verband gebracht. De Duitse sociaal-psycholoog Harald Welzer, schreef er zelfs een heel boek over: Klimakriege (Klimaatoorlogen). In een artikel op de opiniepagina van NRC Handelsblad noemde hij in 2009 het conflict in Darfur het eerste voorbeeld waarin „met zekerheid een rechtstreeks verband tussen klimaatverandering en oorlogsgeweld is vastgesteld. Welzer waarschuwde dat ‘het verband tussen stijgende temperaturen en daaruit voortvloeiend geweld […] een onderschat en tot dusver zelfs grotendeels onbegrepen maatschappelijk gevaar” is.

Grote woorden, maar kloppen ze ook? Op de universiteit van Colorado in Boulder hebben ze daar onderzoek naar gedaan. Een artikel in de PNAS beschrijft de relatie tussen weersgesteldheid en het ontstaan van conflicten in Oost-Afrika in de periode 1990 en 2009:

‘Unlike previous studies that relied exclusively on political and economic controls, we analyze the many geographical factors that have been shown to be important in understanding the distribution and causes of violence while also considering yearly and country fixed effects.’

En wat blijkt? Als je álle andere factoren uitsluit is er sprake van een significante relatie tussen weersgesteldheid en conflicten. Als het natter wordt, zijn er minder conflicten, bij minder neerslag dan gemiddeld is er geen effect. Stijgende temperaturen zorgen voor meer conflicten, afkoeling heeft geen gevolgen.

Een manco in de studie is dat slechts een periode van twintig jaar is onderzocht. Het weer is in die tijd weliswaar wisselend, maar of het klimaat ook is veranderd, valt moeilijk uit te maken. De onderzoekers ondergraven hun eigen onderzoek met de constatering dat de relatie tussen klimaat en conflict in de negen onderzochte landen heel verschillend uitpakt. Bovendien erkennen ze dat de weersinvloed die ze hebben gevonden in het niets valt bij de invloed van sociaal-economische factoren:

‘These precipitation and temperature effects are statistically significant but have modest influence in terms of predictive power in a model with political, economic, and physical geographic predictors.’

Door de politieke en sociale factoren te scheiden van de weersinvloeden, kun je bovendien moeilijk vaststellen of klimaatverandering misschien indirect een rol speelt. Zo kan ik me voorstellen dat de spanningen toenemen als ergens door een lange periode van droogte voedseltekorten ontstaan of dat er strijd wordt gevoerd om steeds schaarsere landbouwgrond.

In ieder geval laat het onderzoek zien, dat niet te gemakkelijk een verband kan worden gelegd tussen opwarming en oorlog. Welzer overdreef schromelijk toen hij stelde: „Het is nauwelijks voorstelbaar dat wat tot nog toe een zaak was van meteorologen, zeebiologen en gletsjeronderzoekers, thans culturele catastrofes als de ineenstorting van hele systemen, burgeroorlogen en zelfs genocide tot gevolg zou kunnen hebben.”

Want, zoals de hoofdauteur van het PNAS-artikel concludeert:

‘The relationship between climate change and conflict in East Africa is incredibly complex and varies hugely by country and time period,” he said. “The simplistic arguments we hear on both sides are not accurate, especially those by pessimists who talk about ‘climate wars’. Compared to social, economic and political factors, climate factors adding to conflict risk are really quite modest.’

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.