Dit is helemaal mis, begreep ik

Zeven gestolen meesterwerken. Hoe moet het nu verder met de Kunsthal in Rotterdam?

„Er is veel moois om op terug te kijken, helaas komt nu ook de kunstroof erbij.”
„Er is veel moois om op terug te kijken, helaas komt nu ook de kunstroof erbij.” Foto Károly Effenberger

Ze was in Istanbul toen ze het nieuws over de kunstroof hoorde. Emily Ansenk (42), directeur van de Kunsthal in Rotterdam, was op pad met een delegatie van de Economic Development Board Rotterdam. Sinds zaterdag volgde ze een druk programma van excursies, lezingen, tentoonstellingsbezoek en diners.

„Dinsdagochtend om kwart over zeven plaatselijke tijd ging de wekker”, vertelt ze. „Ik keek op mijn telefoon, waarvan het geluid uit stond: zeven gemiste oproepen, allemaal van mijn staf.” Onmiddellijk belde ze terug. „Dit is helemaal mis, begreep ik.” Voor emoties had ze geen tijd. Haar volgende telefoontje, nog in pyjama, was naar de familie Cordia, om die ervan op de hoogte te stellen dat er zeven kostbare werken uit hun Triton-collectie waren ontvreemd.

Al bellend pakte Ansenk haar koffer in. Om kwart voor twee Nederlandse tijd was ze terug op Schiphol, om vijf uur legde ze in de Kunsthal een verklaring af aan de toegestroomde journalisten. Daarna kondigde ze aan dat ze hangende het politieonderzoek geen verdere mededelingen zou doen.

Toch wilde ze met deze krant praten, omdat er een interview klaarlag om afgedrukt te worden. Dat was nu door de gebeurtenissen ingehaald. Ansenk stemde donderdag met een gesprek in, zodat het interview kon worden geactualiseerd. Over het politieonderzoek of beveiligingsmaatregelen wil ze niks zeggen.

Hoe trof u uw medewerkers aan toen u dinsdag terug was in de Kunsthal?

„Iedereen was aangeslagen. We voelden een enorme machteloosheid.”

Hoe kwam u tot de beslissing de tentoonstelling de volgende dag alweer open te stellen?

„Dat wilden alle betrokkenen graag. Het heeft me enorm geraakt dat deze diefstal juist deze privécollectie betrof. Ik vind het een verschil of je zulk slecht nieuws aan een particuliere verzamelaar vertelt of aan een museum. Hoe gehecht een museumdirecteur ook is aan zijn collectie, de emotionele band van een particuliere verzamelaar met zijn collectie is iets heel bijzonders.”

Bent u bang dat verzamelaars en musea hun collectie nu niet meer aan de Kunsthal willen uitlenen?

„Dat hoop ik natuurlijk niet. Ik verwacht dat men ons als een goede samenwerkingspartner zal blijven zien. Het is moeilijk in te schatten wat deze gebeurtenis voor ons zal betekenen. We zijn enorm afhankelijk van onze goede reputatie.

„Steeds meer musea maken tentoonstellingen die losstaan van hun collectie en die ook goed in onze Kunsthal zouden passen. Het is moeilijk om met die musea te concurreren als er wisselgeld wordt gevraagd. Die musea kunnen bruiklenen aanbieden uit hun collectie. De Kunsthal kan dat niet. Het enige waar wij op kunnen bogen is een goede trackrecord van tentoonstellingen en een prachtig Koolhaas-gebouw. Dat zijn onze assets.”

Beveiligingsexperts bekritiseren juist het ontwerp van de Kunsthal.

„Het mooi ontworpen gebouw van Koolhaas is aan de zijde van het Museumpark gebouwd als een soort etalage. Die functie is belangrijk. Er is heel bewust voor gekozen om de werken van de Triton Foundation van buitenaf zichtbaar op te hangen. En er is ook goed over nagedacht wélke werken dat moesten zijn. Dat heeft niks met naïviteit te maken of met een te groot risico nemen. Zo hebben we dat met elkaar gewild. Trouwens, ga er maar vanuit dat professionele inbrekers de ruimte van binnenuit uitgebreid hebben geïnspecteerd.”

Waarom die etalage?

„Kunstwerken komen het mooiste uit in indirect daglicht. Daarnaast kunnen bezoekers zich op deze manier ook beter oriënteren in de ruimte. Ze zien de kunstwerken binnen, maar ook het Museumpark buiten. Dat maakt de beleving intensiever en misschien word je er gelukkiger van: je beleeft de kunstwerken met mooi uitzicht op het park.

„We hebben ook vaak tentoonstellingen gemaakt waarbij we de hele hal dichtzetten met wanden, zoals bij de expositie ‘Mummies!’ Dan krijg je een black box. Sommige tentoonstellingen zijn daar heel geschikt voor. Maar bij de tentoonstellingen die we nu hebben, is ervoor gekozen om zoveel mogelijk daglicht binnen te laten. Je merkt dat de tentoonstellingen daar een enorme sprankeling van krijgen.

„Bij de tentoonstelling met beelden en schilderijen van Maillol is het daklicht helemaal open. Voor de directeur van Musée Maillol was de ruimte doorslaggevend om met ons in zee te gaan. De monumentale beelden komen hier fantastisch tot hun recht. Het is een soort ‘Wintergarten’ voor zijn beelden.”

Beveiligingsdeskundigen stellen dat de Kunsthal zich vertild heeft. Het gebouw zou niet geschikt zijn voor exposities met kostbare meesterwerken.

„Vanaf de opening van de Kunsthal zijn er topstukken te zien. In de tijd van Wim van Krimpen, de eerste directeur van de Kunsthal, was er al een Picasso-tentoonstelling. In de tijd van Wim Pijbes, mijn voorganger, hing hier een privécollectie van beroemde impressionisten. En zo waren er meer meesterwerken te zien.”

Hoe gaat u het vertrouwen in de beveiliging van het gebouw herstellen?

„De beveiliging was conform alle eisen, dat zal ik blijven herhalen. Maar het is een feit dat er zeven werken weg zijn. Wij zijn nu in afwachting van het onderzoek van de politie en van de verzekering. Daar zullen ongetwijfeld aanbevelingen uit voortkomen, waar we zeer zorgvuldig naar zullen kijken. Daar waar nodig zullen we aanpassingen doorvoeren. Wij waren al van plan het gebouw aan te pakken op allerlei gebieden.”

Wat moet er dan nog meer aan het gebouw veranderen?

„Ik heb de afgelopen jaren aan een plan gewerkt om meer geld te verdienen en ook te besparen. We noemen het de Groene Kunsthal. Dat gaat over het verduurzamen van dit prachtige gebouw dat Rem Koolhaas voor ons heeft ontworpen. Het staat er nu twintig jaar en waar we in toenemende mate last van hebben zijn de almaar stijgende energielasten. Het probleem is dat het gebouw niet is opgedeeld in compartimenten en dat de verwarmingsinstallatie eigenlijk niet geschikt is voor zo’n groot gebouw. De warmte vliegt hier de ramen uit.”

Hoe wilt u dat oplossen?

„Het bureau van Koolhaas heeft samen met een installateur en de Dienst Stadsontwikkeling een ontwerp gemaakt om het gebouw zo goed mogelijk te isoleren en aan te passen, binnen de bestaande architectuur. En er moet een nieuwe, energiezuinige installatie in. Die verbouwing willen we aangrijpen om ook de hoofdingang te verplaatsen. Die zit nu op een onhandige plek, halverwege de hellingbaan, waar je meteen uitkomt in het auditorium. Dat betekent dat ik overdag nooit iets met dat auditorium kan doen, het niet separaat kan verhuren, want daar lopen de bezoekers doorheen.”

Waar komt de nieuwe ingang?

„Mijn idee is eigenlijk heel simpel. Waarom zouden we de entree niet verleggen naar het café? Dan loop je op het niveau van het Museumpark naar binnen. Op die verdieping is nog ruimte over, zodat we de winkel, die nu naast het auditorium zit, ook naar beneden kunnen verplaatsen en nog kunnen uitbreiden. De winkelopbrengsten zullen dan vermeerderen, want hoe groter het winkeloppervlak, hoe hoger de opbrengsten. En dan kan ik het auditorium overdag separaat verhuren.”

Heeft u ook plannen op inhoudelijk terrein?

„Zeer zeker. Om de publieksparticipatie te vergroten zullen we binnenkort een enorm innovatief project lanceren, ‘MaakMee’, waarbij we ons publiek betrekken bij het maken van een tentoonstelling. We zullen telkens laten zien voor welke beslissingen we staan. Wat moeten de thema’s van een tentoonstelling zijn, welke kunstwerken zijn het belangrijkste, tot: hoe kies je de kleur van de muren. En dan laten we het publiek telkens meebeslissen. Op die manier wil ik iedereen die geniet van kunst maar niet per se een museum bezoekt bereiken. De betrokkenheid van het publiek is voor ons heel erg belangrijk.”

De Kunsthal bestaat binnenkort twintig jaar. U had een groots feestprogramma in gedachten. Gaat dat door?

„We gaan het vieren zoals we het programma hebben opgezet. Een groots festivalweekeinde, waarbij theatermakers en muzikanten optreden tussen de kunstwerken. Niemand is erbij gebaat om dat nu af te zeggen. Maar ik sta er wel anders in dan een week geleden. Er is zoveel moois om op terug te kijken, helaas komt nu ook de kunstroof erbij. Ik moet nog wel even een knop omdraaien om weer in de goede stemming te komen. .”

De Kunsthal viert zijn jubileum van 2 t/m 4 november met een feestweekeinde. Meer informatie op www.kunsthal.nl