Van nationale held tot nationale leugenaar

Monique van der Vorst werd bewonderd en verketterd om haar bijzondere verhaal. Het wonder werd gezien als een fabeltje.

Nederland, Amstelveen, 24-11-2011 Monique van der Vorst Foto: Maartje Geels/HH
Nederland, Amstelveen, 24-11-2011 Monique van der Vorst Foto: Maartje Geels/HH Photographer: Maartje Geels/Ho>

‘Zonder rolstoel ben ik anoniem’. De kop boven het interview met Monique van der Vorst (27) vorig jaar in deze krant is met de kennis van nu wat dubieus. Sinds bekend werd dat de aan haar benen verlamde paralympische kampioen na een auto-ongeluk plots weer kon lopen werd ze namelijk een Bekende Nederlander. Van Pauw & Witteman tot het Italiaanse Rai Uno en het Arabische Al Jazeera, alle media wilden het wonder in levende lijve aanschouwen. Tot ze in maart dit jaar in een interview aan dagblad De Pers toegaf nooit een dwarslaesie te hebben gehad. Van nationale held werd zij een nationale leugenaar.

In de documentaire ‘Ik heb nooit gelogen’ volgt NOS-journalist Melinde Kassens Van der Vorst vanaf het moment dat ze naar buiten brengt dat ze weer gevoel in haar benen heeft in 2010. Het is een portret van een kwetsbaar en fanatiek meisje. Vol vuur als ze sport, maar onzeker tussen haar leeftijdsgenoten op een schoolreünie. Zodra ze weer (moeizaam) kan lopen, verruilt ze haar handbike dan ook voor een gewone wielrenfiets. En met resultaat: ze mag toetreden tot het Raboteam van Marianne Vos.

„Wanneer kan ik de marathon rennen?”, vraagt ze in de documentaire aan haar revalidatiearts Christof Smit. Zijn antwoord is, achteraf gezien, veelzeggend: „Lichamelijk is er geen plafond, maar je bent nog niet zo ver dat je in je hoofd stabiel functioneert.” Het interview in De Pers heeft dan nog niet plaatsgevonden en ook Kassens twijfelt nog niet aan het verhaal. Pas als documentairemaakster steeds meer roddels hoort over van der Vorst legt ze die aan haar voor. „Je gaat als dertienjarige toch niet verzinnen dat je in een rolstoel moet?”, reageert Van der Vorst daarop resoluut.

Verzinnen is ook niet het goede woord. De benen van Van der Vorst waren werkelijk verlamd, maar zonder beschadigingen in de zenuwen of het ruggenmerg. „Ze lijdt aan een zogenoemde conversiestoornis, wat betekent dat je lichamelijke klachten hebt zonder aanwijsbare lichamelijke oorzaak”, vertelt de arts in de documentaire na het interview in De Pers. „Er was echt geen communicatie tussen haar hersenen en haar benen, maar de oorzaak was wel psychisch.”

De geest is in zo’n geval letterlijk zo sterk dat het het lichaam lam kan leggen. Net zoals je van stress een hartaanval kunt krijgen, kun je van veel stress ook verlamd raken. Smit vermoedt dat de oorzaak bij Van der Vorst in haar jeugd ligt, dat ze destijds stress heeft ervaren waar ze niet goed mee om wist te gaan.

Hij had graag gewild dat Van der Vorst haar ziekte zelf had uitgelegd en vond het moeilijk om te zien hoe ze in de media tot een wonder werd verheven. „Ik realiseerde me dat patiënten valse hoop zouden putten uit haar verhaal. Mensen met een dwarslaesie kunnen niet na jaren opstaan uit hun rolstoel.”

Maar van der Vorst had moeite om het verhaal te verwoorden en kon kennelijk ook niet op tegen de gretige wens van journalisten om een wonder te zien. Smit: „Ik denk dat als ze vanaf het begin een duidelijk verhaal had gehad, de beeldvorming zich nu niet zo negatief tegen haar had gekeerd.” Hij vindt het droevig dat ze als een sprookje over de wereld is gegaan. „Want het is geen sprookje, het is een ziekte.”

De heisa rond haar ‘leugens’ in maart grepen Van der Vorst zo aan dat ze moest worden opgenomen in het ziekenhuis. Op doktersadvies werd ze uit de Raboploeg gezet en ze beweegt zich nu weer voort in een rolstoel. Aan het einde van de documentaire vertelt Van der Vorst dat haar voeten en handen soms uitvallen, maar dat het relatief goed gaat. „Ik kan nu werken aan de problemen die ik altijd heb geblokkeerd door topsport te gaan doen. Nu kan ik me concentreren om meer mens te worden.”

De documentaire ‘Ik heb nooit gelogen’ wordt morgen om 22.05 uur uitgezonden op Nederland 1