Dansen voor de wetenschap

Wetenschappers hebben er veel voor over om hun onderzoek onder de aandacht te brengen. Nu vertalen ze hun onderzoek zelfs naar dansjes. En: het werkt. Dansen rond een kernfusieapparaat.

Scènes uit het filmpje dat wiskundige Diana Davis maakte voor ‘Dance your Ph.D’. Hierin bewegen dansers over twee vijfhoeken om een wiskundig theorema inzichtelijk te maken.
Scènes uit het filmpje dat wiskundige Diana Davis maakte voor ‘Dance your Ph.D’. Hierin bewegen dansers over twee vijfhoeken om een wiskundig theorema inzichtelijk te maken.

H et is gemakkelijk om er de draak mee te steken. Wat hebben die wetenschappers nu weer bedacht? Zijn populaire boeken, optredens in praatprogramma’s en cafés, op wetenschapsmarkten en popfestivals niet genoeg? Moeten wetenschappers nu ook gaan dansen?

Wedstrijddansen?

Maar dan heb je het TedX-filmpje van John Bohannon nog niet gezien. Bohannon is microbioloog en verslaggever bij onder meer het wetenschappelijke tijdschrift Science. En in het filmpje doet hij ‘een modest proposal’, een bescheiden voorstel dus.

Dat gaat zo: in een nette broek vertelt Bohannon, omringd door een groep balletdansers, dat hij meestal weinig begrijpt van het werk van collega-wetenschappers. Neem het werk van zijn vriend, een fysicus, die ‘iets’ met atomen en laserlicht doet. „Hoe meer hij vertelt, hoe minder ik er meestal van snap.”

Het lijkt Bohannon beter om zo min mogelijk woorden te gebruiken. Misschien zelfs géén woorden – vandaar zijn voorstel: waarom de essentie van een onderzoek niet uitleggen met dans?

Onzinnig?

Helemaal niet, vond Rianne ‘t Hoen. Het 2,5 minuten durende filmpje over haar promotieonderzoek haalde de finale van Bohannons wedstrijd Dance your Ph.D., die dit jaar voor de vijfde keer wordt gehouden. „Het was ontzettend gaaf om mee te doen.”

Collega’s hadden ’t Hoen al op de wedstrijd geattendeerd, maar pas dit jaar „viel alles op zijn plek”, zegt ze. Ze zit sinds haar „zesde of zevende” op ballet. Ze danste dit voorjaar tijdens het Holland Dance Festival mee in een choreografie van Ed Wubbe van Scapino. En ze was net begonnen haar tweede onderzoeksartikel te schrijven.

„Het was best eng om dat onderzoek steeds verder te versimpelen”, zegt ‘t Hoen. De directeur van haar onderzoeksinstituut, het Dutch Institute for Fundamental Energy Research, DIFFER, overtuigen, kon na die klus eigenlijk alleen maar meevallen. Sterker: hij vond het meteen goed dat ze ging dansen rond en op het nieuwe Magnum-PSI-apparaat dat miljoenen euro’s heeft gekost.

En zo is er nu een dansfilmpje waarin ‘t Hoen laat zien dat je kernfusieprocessen uit de zon ook op aarde kunt nabootsen – in een fusiereactor bij extreem hoge druk en temperatuur. Als je er tenminste voor zorgt dat de wand van die reactor niet teveel waterstofkernen absorbeert, want zo raak je brandstof kwijt en dan is de kernfusiereactie is niet efficiënt. Een neef die net afgestudeerd was als lichttechnicus deed de techniek, Holland Dance Festival leende kostuums uit en vriendinnen van balletles dansten een weekend mee.

Het filmpje valt onder ‘natuurkunde’, een van de vier categorieën die Bohannon invoerde. De andere zijn ‘scheikunde’, ‘sociale wetenschappen’ en natuurlijk ‘biologie’, een vak dat in het tijdschrift Science sowieso zwaar vertegenwoordigd is, zo mailt hij. De dansstijlen lopen uiteen van tango tot breakdance – naast hoelahoepen op muziek en heen en weer springen met ingespannen gezichten.

‘t Hoen heeft de filmpjes van haar medefinalisten goed bekeken. Sommigen duren bijna vijf minuten, terwijl de richtlijn was om het kort te houden. „Ik merk dat ik dan inderdaad begin af te dwalen.” Andere zijn doorsneden met tekst. „Dat heb ik juist vermeden.” En in weer een ander filmpje danste de Ph.D.-student zelf slechts een bijrolletje.

Maar ja, het gaat natuurlijk om het uitleggen van het onderzoek. En om het plezier. Benadrukt ook Bohannon. Die pret alleen al maakt de filmpjes stukken minder slaapverwekkend dan de gemiddelde powerpointpresentatie, voegt hij daar in zijn TedX-filmpje aan toe.

Gekscherend rekent Bohannon in dat filmpje voor hoeveel verlies de wereldeconomie lijdt door zulke presentaties. Als je ervan uitgaat dat een kwart ervan onbegrijpelijk en/of nutteloos is, dan kom je op een dagelijks verlies van 25 miljoen dollar, becijfert hij (uitgaande van 30 miljoen presentaties per dag, elk gemiddeld een half uur lang en voor gemiddeld vier toehoorders met elk een jaarsalaris van gemiddeld 35.000 dollar).

Tel daar het belang van lichaamsbeweging bij op en het feit dat dansen een fijne afwisseling is voor teambuildingsessies op de hei, en je bent overtuigd. Dansen is een beter idee. Het is aanstekelijk.

‘t Hoen kan het in elk geval aanbevelen, zegt ze. Maandag werd zij de winnaar van de meeste publieksstemmen. De eerste prijs van de vakjury met dansers en wetenschappers liep ze mis. Die ging naar de Australische scheikundige John Liddicoat : 1.000 dollar en een optreden bij TedX in Brussel. „Jammer. Vooral van dat optreden bij TedX.”

En wat vindt Bohannon van de winnaar? „Ik vind de diversiteit leuk”, mailt hij. „Elk jaar verrast me weer.” En ja, de wedstrijd blijft voorlopig bestaan, mailt hij ook. „We gaan door.”

De winnende filmpjes: nrch.nl/jjx Het TedXfilmpje van John Bohannon: nrc.nl/jk6