Bouwstenen voor integratie

Er moet een eurobegroting komen. Dat bepleit EU-president Van Rompuy deze week op de eurotop. Maar er zijn bedenkingen.

Correspondent Brussel

Brussel. De eurozone moet meer op een land gaan lijken, met een eigen ministerie van Financiën en een eigen begroting. Dit blijkt uit een rapport dat vier presidenten van Europese instellingen donderdag en vrijdag aan de Europese regeringsleiders voorleggen op een top in Brussel.

Veel van de voorstellen van de presidenten – Mario Draghi van de Europese Centrale Bank, José Manuel Barroso van de Commissie, Jean-Claude Juncker van de eurozone en EU-president Herman Van Rompuy – zijn niet nieuw. Zo had Draghi’s voorganger het vorig jaar al over een euroministerie van Financiën. Ook het idee van een aparte begroting voor eurolanden circuleert al een poosje in Europese hoofdsteden.

Wel nieuw is dat de voorstellen in een officieel document worden genoemd. Het rapport is zelfs op internet gezet. Dat duidt erop, zegt een Europese functionaris, „dat veel landen bereid zijn er in elk geval over na te denken. President Van Rompuy reisde de afgelopen weken naar alle hoofdsteden. Zaken die de meeste landen écht niet willen, zet hij natuurlijk niet in zo’n rapport.”

Vorige week sprak Van Rompuy op een conferentie in Brussel over een eurobegroting. „We moeten alles doen om de situatie in de eurozone te stabiliseren”, zei hij. „Als een begrotingscapaciteit of een aparte begroting kan bijdragen aan die stabiliteit, dan moet je daarover nadenken. Elke muntunie heeft een begrotingscapaciteit nodig.”

In het rapport leggen de presidenten uit welke „bouwstenen” nodig zijn voor een economische, politieke en bankunie. Nu hebben eurolanden alleen een monetaire unie, een van de redenen dat de crisis zo hard toeslaat en een wig drijft tussen eurolanden. Méér integratie is volgens het rapport nodig om de euro te verstevigen en toekomstige crises te voorkomen.

Het rapport besteedt de meeste ruimte aan de bankunie en de economische en begrotingsunie, die eerst moeten komen. Frankrijk wil vooral opschieten met de bankunie. Duitsland wil zich eerst op de economische en begrotingsunie storten. De regeringsleiders bespreken donderdag en vrijdag vooral Europees bankentoezicht, het eerste onderdeel van een bankunie.

Het idee is dat een economische en begrotingsunie niet, zoals nu, alleen uit harde discipline, dwang en strafmaatregelen moet bestaan. Naast de stok is ook een wortel nodig, in het rapport ‘limited fiscal solidarity’ genoemd. Als eurolanden hevige economische schokken te verduren krijgen, zoals Spanje nu, kan een injectie uit een centraal budget helpen om groei aan te zwengelen. Nu moeten landen nog alleen opdraaien voor werkloosheidsbestrijding of herscholing. Ook noodzakelijke hervormingen (zoals op de arbeidsmarkt) kunnen worden gecofinancierd door de eurozone.

Eurobonds, een ander instrument om solidariteit in de eurozone te benadrukken, krijgen maar een paar regeltjes in de tekst. Meerdere landen, waaronder Duitsland, hebben hier geen zin in. Zuidelijke eurolanden, aangevoerd door Frankrijk, dringen hierop aan. Maar het enige wat voorlopig „verder bestudeerd kan worden’’, is het poolen van heel kortlopende staatsleningen.

Nu eurolanden over een eigen begroting praten, rijst de vraag wat dit betekent voor de gewone begroting van de 27 EU-landen. In november wordt er een speciale top over de meerjarenbegroting 2014-2020 gehouden. Regeringsleiders spreken dan af hoeveel geld ze grofweg aan landbouw, arme regio’s of onderzoek besteden. Deze onderhandelingen worden elke zeven jaar gehouden en zijn taai: lidstaten willen zo min mogelijk betalen en zoveel mogelijk ontvangen. 95 procent van de Europese begroting stroomt terug naar de lidstaten. Door de crisis voorspellen sommigen dat de begrotingstop een „bloedbad’’ wordt.

Van Rompuy zei vorige week dat een eurobegroting los staat van de Europese begroting: „De doelstellingen zijn verschillend en de tijdspannes compleet anders.” De Britten leggen de link wel. Zij willen de eurobegroting aangrijpen voor een bevriezing van de EU-begroting. „Er komt een tijd dat je twee Europese begrotingen moet hebben”, zei premier David Cameron laatst. „Eén voor landen in de muntunie en één bredere begroting voor alle anderen.” De Britten dreigen al met een veto voor de top in november.

Eurolanden als Nederland signaleren een ander probleem: wie beheert straks de eurobegroting? Als een groepje eurolanden dit gaat doen, kunnen de grote de kleine overstemmen. Zij willen dat de Europese Commissie de eurobegroting beheert. Londen wil daar niet van horen. De Britten vinden het goed als eurolanden meer samen doen – maar niet als zij daarvoor EU-instellingen gebruiken, bedoeld voor 27 landen.

Andere hindernissen doemen ongetwijfeld op. En niet de minste. Hoe komt de eurobegroting aan geld? Hoeveel dan? Jyrki Katainen, de Finse premier, zei zondag dat hij „veel bedenkingen” heeft. Veel van zijn collega’s zullen zich daarin herkennen, zij het ieder weer op andere punten.