Het is tijd voor revolutie, zegt architect Herman Hertzberger

Vlak voor zijn tachtigste verjaardag werd Herman Hertzberger door zijn vakgenoten in Vrij Nederland verkozen tot beste architect van Nederland. Dat was een verrassing, want al twintig jaar lang is Rem Koolhaas, de architect van de icoon par excellence, de CCTV-toren in Peking, de beroemdste Nederlandse architect.

Maar voor wie er even langer bij stilstond, was de verkiezing van de nog altijd werkzame Hertzberger iets minder verrassend. Want sinds de financiële crisis de Nederlandse bouw, en dus ook de architectuur, hard heeft getroffen, hebben veel architecten hun bekomst van het casinokapitalisme en de cultuur van ‘iconische’ gebouwen en starchitects die daarbij horen. Steeds meer krijgen ze het gevoel dat architectuur meer moet zijn dan spectaculaire gebouwen in China en Dubai en ook een maatschappelijke taak heeft. De crisis heeft een verlangen opgeroepen naar ‘sociale architectuur’, dat bijvoorbeeld ook de huidige Architectuurbiënnale in Venetië met het thema ‘Common Ground’ beheerst.

En als er één ‘sociale architect’ in Nederland is, dan is het Herman Hertzberger, zo bleek gisteren weer op het symposium De toekomst van de architectuur dat de faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit in Delft ter gelegenheid van haar tachtigste verjaardag had georganiseerd. Eén projectontwikkelaar, de alomtegenwoordige Rudy Stroink, en verschillende binnen- en buitenlandse architecten zoals Hedwig Heinsman van DUS architects en de Fransman Jean-Philippe Vassal wierpen een blik in de toekomst. En allemaal hadden ze het gevoel dat de architectuur voor fundamentele veranderingen staat.

Maar het radicaalst van alle architecten was nog altijd de oude Hertzberger. Fel hekelde hij de cultuur van de starchitects en verschillende keren noemde hij het een groot misverstand dat het in architectuur om schoonheid gaat. Nee, de vraag is of een gebouw ‘werkt’, of het bijvoorbeeld fijne plekken heeft waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.

Het was hoog tijd voor een revolutie in de architectuur, riep Herman Hertzberger zelfs. Daar leek hij zelf een beetje van te schrikken. Onder invloed van de projectontwikkelaar Stroink zwakte hij de revolutie af tot een guerrilla. Architecten moeten in de nabije toekomst een guerrilla tegen de gevestigde orde van het door de crisis geteisterde Europa voeren en er zo voor zorgen dat architectuur weer een sociaal karakter krijgt.