Maillols vrouwen in de Kunsthal

Maillol vond vrouwen altijd mooi. Een groot overzicht in Rotterdam toont hoe hij van kleifiguren tot monumentale beelden kwam.

De Kunsthal is vol langbenige schonen. Ze zitten of liggen, soms balancerend op één bil, ze staan of dansen. Ze zijn van klei, steen, lood of brons, klein of meer dan levensgroot. Vooral als ze liggen hebben ze soms van die opvallend lange benen, die ze strekken alsof ze een statement willen maken: alsof Aristide Maillol (1861-1944), de Franse kunstenaar die deze naakten schiep, nadrukkelijk de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer wilde tegenspreken, die schreef: “Alleen als het door de geslachtsdrift is vertroebeld, kan het mannelijke intellect het onvolgroeide geslacht, met zijn smalle schouders, brede heupen en korte beentjes, het schone geslacht noemen, want heel de schoonheid ervan hangt samen met de drift.” (Uit: Over vrouwen, 1851.)

Maillol vond vrouwen altijd mooi, korte benen, lange benen, dat blijkt wel uit de zestien monumentale beelden en ruim honderd kleinere die in een grote overzichtstentoonstelling in de Kunsthal prachtig opgesteld zijn. Een van die grote beelden, La Nuit, is speciaal uit een park in Stuttgart getakeld en naar Rotterdam gebracht; een ander groot langbenig beeld, L’Air (ook te zien in de tuin van het Kröller-Müller Museum), ruim 2,5 meter lang en gegoten in lood, is geleend van eigenaar Sean Connery.

Overigens, zegt de samensteller van de expositie, de Spaanse Maillol-kenner Àlex Susanna, kreeg Maillol aanvankelijk kritiek dat hij zulke plompe, boerse, korte modellen gebruikte voor zijn beelden; boerenmeisjes uit zijn Zuid-Franse geboortestreek rond Banyuls-sur-Mer, waar hij terugkeerde na een kunststudie in Parijs en eerst schilderde en wandkleden ontwierp. De Kunsthal toont, in samenwerking met het Parijse Musée Maillol, ook schilderijen en tapijtontwerpen van Maillol. Een oogziekte op zijn veertigste deed hem overstappen van tekenen naar beeldhouwen, en daar werd hij beroemd mee.

Maillol was niet zozeer artistiek in discussie met Schopenhauer als wel met zijn voorganger en tijdgenoot, de grote Franse beeldhouwer Auguste Rodin. Die had de beeldhouwkunst bevrijd uit de starre kluisters van het classicisme en maakte levendige, beweeglijke, zeg maar impressionistische beelden (nu te zien in het Singer Museum Laren). En zoals Cézanne als schilder een steviger beeldstructuur zocht, met kegels en bollen, als antwoord op het losse, vegerige impressionisme, zo zocht Maillol naar een steviger, abstracte beeldtaal voor de beeldhouwkunst.

Zijn vrouwenbeelden zijn abstracte vormstudies van volumes, vormen van het vrouwelijk lichaam, vormen die zelf iets uitdrukken. Ze hebben geen ‘verhaal’ nodig. Rodin maakte wel dynamische beelden, maar aan zijn realistische mensfiguren kleeft altijd nog een verhaal, een klassieke mythe of een literair meesterwerk: zo is zijn beroemde beeld De Denker onderdeel van een beeldengroep die Dantes boek De Goddelijke Komedie uitbeeldt. Bij Rodin heeft (de getekende) Leda nog een zwaan, zoals in de mythe. Bij Maillol is de zwaan verdwenen. Hij beeldhouwde alleen Leda. Het is een prachtig beeldje, bijna dertig centimeter hoog, van een zittende, bewegende vrouw, met een afwerend handje. Het verhaal, de mythe, is hier verstomd.

„Maillol is de kunstenaar van de stilte”, zegt Susanna. Het gaat om de gratie van de vormen, het abstracte schone van het vrouwenlichaam, dat Maillol zijn leven lang uitbeeldde. Hoe gevarieerd hij dat deed, is prachtig te zien in de grote hal van de Kunsthal. Er zijn monumentale beelden waarbij vrouwen als bergen uit hun sokkel rijzen.

Het grote beeld van een stevige, zittende, peinzende vrouw, getiteld La Méditerranée, komt mooi tot zijn recht – het wordt als Maillols tegenhanger van Rodins mannelijke De Denker beschouwd. Bij het grote beeld staat een kast met op ooghoogte tal van kleine studies in klei, steen en brons die Maillol als voorstudies maakte om tot La Méditerrannée te komen. Bij bijna alle grote beelden heeft curator Susanna zulke opstellingen van kleine ontwerpen geplaatst, en dat maakt dat je je erg betrokken voelt bij Maillols scheppingsproces.

Er is voorafgaand aan deze expositie een kunsthistorische discussie geweest over de vraag of sommige gegoten beelden wel goed gedateerd waren. Maar die discussie lijkt inmiddels verstomd, en deze expositie toont vooral Maillols superbe meesterschap.

Maillol: Kunsthal Rotterdam t/m 10 febr. 2013, www.kunsthal.nl