Het is net voetbal

Politiek lijkt op voetbal, zeker tijdens de afgelopen verkiezingscampagne. Politici moesten voor sponsorborden vertellen ‘hoe ze zich nu voelden’; debatten werden ingebed tussen voor- en nabeschouwingen met favoriete fragmenten; Samsoms eindsprint deed denken aan die van Ajax in de afgelopen twee seizoenen. Nu is aan de politiek een nieuw voetbalelement toegevoegd: het wegsturen van de leider na tegenvallend resultaat. In de trainerswereld is dat gebruikelijk.

Ik herinner me dat Mario Been in 2009 als Grote Verlosser werd binnengehaald bij Feyenoord en dat hij in 2011 alweer mocht vertrekken. Hij werd opgevolgd door Ronald Koeman, die het nog geen heel seizoen bij AZ had volgehouden. Marco van Basten nam tijdens zijn eerste jaar na een paar mislukte wedstrijden ontslag bij Ajax. Bert van Marwijk stapte op na een tegenvallend EK, ook al had hij het Nederlands Elftal twee jaar eerder naar de WK-finale geloodst.

Als een politieke partij verliest, treedt nu dezelfde reflex op. De leider moet ‘verantwoordelijkheid nemen’, er is behoefte aan een ‘frisse wind’ en een ‘nieuw begin’. Al voor de verkiezingen zinspelen de media aan de hand van peilingen op een vertrek. Sap en Van Haersma Buma werd gevraagd of ze ‘conclusies zouden trekken’ uit een nederlaag. Sap wilde na 12 september niet meedoen aan deze reflex, maar werd vrijdag door de partijtop alsnog gedwongen te vertrekken.

Het mechanisme is hetzelfde als bij voetbal. In de media wordt zo veel gespeculeerd over een vertrek, dat alleen al daardoor een aanblijvende leider zijn geloofwaardigheid verliest. Pas na een catharsis (ontslag) is er ruimte voor een ‘nieuwe start’, zelfs al is de nieuwe leider niet geschikter dan de oude. „Dit is beter dan niks doen”, zei (toen nog) partijvoorzitter Heleen Weening in het Journaal. Er moest gehandeld worden, en wel nu. Geduld hebben met Saps leiderschap, of ten minste wachten op het rapport van de commissie-Van Es, was geen optie. Voor de media is geduld niet aantrekkelijk: dat levert geen spannende verhalen op. Voor de politiek loont geduld evenmin. Het tonen van daadkracht, ‘iets doen’, is belangrijker. En dat is in dit geval: het oude vernietigen zonder zicht op iets beters.

Floor Rusman schrijft haar column voorlopig op maandag. Marian Donner is verhuisd naar de dinsdag.