Realistisch en sociaal zorgplan is dé kans voor VVD en PvdA

Romney en Obama gebruikten 34 keer het woord ‘gezondheidszorg’ in hun eerste debat, van woensdag. Het was een gevecht, vol  feiten en cijfers die smeekten om deskundige doormeting. Maar de Amerikaanse kiezers zagen vooral de krachtmeting tussen twee  sollicitanten naar vier jaar wereldmacht, een matte president en een kwieke uitdager.

In dat opzicht verliep de ultrakorte verkiezingscampagne in Nederland niet eens zo anders. Meer partijen, onafhankelijk doorgerekende beweringen, maar in de eindfase ook hier de keuze tussen twee mentaliteiten. Met als radicaal andere uitkomst  twee antagonisten die het kiezersreservoir samen leegvisten en nu al twee weken in stilte vrienden zitten te worden.

Na hun tussensprint van deze week om de begroting voor 2013 vast een eigen verfje te geven, blokken Rutte en Samsom noest verder voor hun grote duo-examen. Kunnen zij met behoud van ieders eigenheid hoofdlijnen formuleren van een regeerprogramma dat tegelijk karakter heeft én flexibel genoeg is om de uiterst beweeglijke wereld zelfbewust tegemoet te treden?

Hét onderwerp waar VVD en PvdA mee kunnen bewijzen dat zij hun hart hebben bewaard én dit land werkelijk verder helpen is de gezondheidszorg. Terwijl Obama een veel beperktere vorm van socialisering van de zorg voor de poorten van een Republikeinse Congreshel moest wegslepen, hebben we hier al jaren geoefend met mengvormen van solidariteit en ondernemerschap.

Alleen, het wordt te duur. Zegt iedereen. Het kost een te groot deel van het overheidsbudget. Zegt iedereen. Dus moet er worden gesnoeid. Zegt iedereen.

Die gemeenplaatsen zijn  even beperkt nuttig als de onuitroeibare gewoonte bij debatten een winnaar  aan te wijzen. Onze zorguitgaven komen maar voor een klein deel uit belastinggeld. We betalen zorgpremie en AWBZ-premie. Daarom worden de zorguitgaven bij de collectieve lasten gerekend, maar daarmee zijn het nog geen regelrechte overheidsuitgaven.

Het onderscheid is van belang omdat de burgers van dit land in allerlei onderzoeken aangeven weinig dingen belangrijker te vinden dan een lang leven in zo goed mogelijke gezondheid. Het heeft dus iets aanmatigends wanneer publieke figuren ons steeds maar aanpraten dat we teveel zorg consumeren. Mogen we dat zelf nog even weten, a.u.b.? Alsof het om verwenweekends naar kaarslichtkasteeltjes gaat.

Heel attent overigens dat die denkers en sprekers namens ons vrezen dat we het niet meer kunnen betalen als alles bij het zelfde blijft. Wat moet gebeuren is ingewikkeld, raakt bijna iedereen en komt in grote trekken hier op neer. Eerst moet worden vastgesteld wat echte risico’s zijn. Oud worden is voor de meeste mensen geen risico, maar een verworvenheid van de vooruitgang. Voor de overgang van een fiets op een rollator kan je sparen.

De AWBZ wordt zo duur omdat vrijwel alle kosten van oud worden eronder zijn gaan vallen. Als daar wonen en andere voorspelbare, normale kosten van toenemende onzelfstandigheid worden uitgehaald, kan die wet weer het beschavingsfonds voor onvoorzienbare, dramatische ziektekosten worden. Alzheimer, en allerlei ingrijpende, soms dubbele ziektegeschiedenissen waar mensen een keer aan of mee overlijden, horen typisch wel te worden opgevangen door een systeem waarin burgers elkaar ondersteunen en vasthouden. Zoals in het dorp en nu nog in menige stadswijk.

Hoe meer je over dit veelbesproken, maar niet zo eenvoudig op te lossen maatschappij-vraagstuk nadenkt, hoe duidelijker het wordt dat hier bij uitstek een kans ligt voor Mark Rutte en Diederik Samsom om van hun samenwerking iets te maken waar beide stromingen trots op kunnen zijn zonder hun ziel te verliezen. De VVD kan aandacht voor financiële degelijkheid en efficiënt werken inbrengen, de PvdA haar basisroeping om te zorgen dat de sterkste schouders enzovoort. Koploper in zinnige zorg.

Het mooie van liberaal-sociaal-democratische zorgsamenwerking  is dat het risico van gedepolitiseerd technocratisch samenwerken, zoals in de nadagen van Paars begin deze eeuw, kan worden vermeden. Het ontwerp-SER-advies van een commissie onder voorzitterschap van Jet Bussemaker  toont de weg. Ophouden met die zinloze, quasi-ideologische strijd over meer of minder marktwerking in de zorg.

Rutte en Samsom hebben bovendien een acuut onderwerp te pakken waarin heel veel details er ook toe doen. Hier kunnen zij bij uitstek laten zien dat de politiek er niet alleen is om het financiële kader te bepalen, maar ook om de uitwerking te schetsen en in de praktijk te bewaken. Op het gebied van de uit de hand gelopen vermarkting door gemeenten van de thuiszorg, keert de wal het schip. Opeens ontdekken allerlei onverwachte types dat het Buurtzorg-model goedkoper is, en beter voor de mens achter de patiënt. Veel bedrijfshumbug kan eruit.

PvdA en VVD kunnen samen de nieuwe regels schrijven. En elkaar scherp houden. Ook bij het opnieuw vaststellen van de rol van zorgverzekeraars: misschien niet wenselijk dat daar wordt bepaald welke behandelingen ‘mogen’ en waar, misschien ook niet juist dat daar wordt bepaald dat psychiaters alleen betaald krijgen als zij meedoen met een wetenschappelijk krakkemikkig systeem van prestatiemeting (ROM). Kansen te over voor de oppositie trouwens.

VVD en PvdA vertrouwen elkaar volgens alle verhalen. Heel mooi. Zou het niet aardig zijn als zij hun positieve compromissen op zorggebied lieten uitwerken door een sociale econome van buiten? Jolande Sap is toevallig net beschikbaar. Zij heeft haar taaiheid en optimisme bewezen.