Opinie

De suikerspin van Rutte en Samsom

Aandoenlijk nerd-erig, dat was het grapje van Diederik Samsom over Mark Rutte. Hoe zat het met die uitstekende sfeer?, wilde een verslaggeefster van PowNews weten. „Mark eet ontzettend veel snoep,” zei Samsom. Rutte gooide er een al even aandoenlijk grapje over heen: „Daarom moeten die onderhandelingen ook niet te lang duren.” Ze moesten er allebei hartelijk om lachen, ingenomen met hun eigen gevoel voor humor.

Het einde van de persconferentie van Samsom en Rutte over hun Herfstakkoord tekent het yes-we-can-gevoel dat rond de formatie hangt. In een paar weken tijd is de zuurtegraad van de Haagse politiek drastisch gedaald. De geur van suikerspinnen hangt rond het Binnenhof.

Samsom en Rutte ogen opgeruimd, ze stralen uit dat ze eruit gaan komen. Intussen hebben de twee kemphanen uit de verkiezingscampagne alvast een handig frame of spin weten te creëren voor hun (mogelijk) aanstaande regeerakkoord, een prettig verhaal dat de inhoud niet verandert maar wel de perceptie van het akkoord. Het beeld is dit: tussen Rutte en Samsom worden geen doodgepolderde compromissen gesloten, nee, hier wordt een nieuwe manier van onderhandelen gebruikt, samen te vatten onder de leus: „Elkaar wat gunnen.” Ook wel „het positief uitruilen van hele dossiers” genoemd.

In theorie werkt dat als volgt. Het kabinet Rutte-Samsom wordt een hervormingskabinet dat het beste kiest van twee werelden. Het combineert bijvoorbeeld de versobering van de hypotheekrenteaftrek van links met de versobering van de ontslagbescherming en sociale zekerheid van rechts. De VVD krijgt dus haar zin op de arbeidsmarkt, terwijl de PvdA haar zin krijgt op de huizenmarkt. Het resultaat is de natte droom van economen. Het Centraal Planbureau voorziet op lange termijn zeer gunstige effecten.

Tot zover de theorie, want de praktijk zal anders zijn. De PvdA zal nooit akkoord gaan met een arbeidsmarkt naar smaak van de VVD. Want dan gaan de uitkeringen omlaag, wordt de ontslagvergoeding verlaagd naar 1 weeksalaris per gewerkt jaar en duurt de werkloosheidsuitkering WW drastisch korter. Het stuit de PvdA allemaal tegen de borst. Juist op het gebied van de arbeidsmarkt zal de PvdA punten willen scoren om de vakbonden niet definitief in de armen van de SP te drijven.

Met dat gunnen van hele dossiers zal het dus nogal meevallen. Ook hier worden gewoon Hollandse compromissen gesloten. Maar daarbij kan het ‘gunnen-beeld’ wel van pas komen.

Dat bleek deze week toen de PvdA instemde met een nóg snellere verhoging van de leeftijd waarop het staatspensioen AOW ingaat, vrijwel geheel conform de wensen van de VVD, en vrijwel geheel tegen de eigen wensen en die van de vakbond FNV. Maar Rutte had Samsom wat compensatie „gegund” voor de allerlaagste inkomens en Rutte liet Samsom omstandig uitleggen hoeveel socialer dit akkoord is dan het Lenteakkoord.

Dat het werkt, blijkt uit de reactie van de FNV. Zo fel als de FNV ageerde tegen het Lenteakkoord („Nederland wordt een sociale woestijn”), zo mak was FNV-voorzitter Heerts nu. Terwijl de pensioenleeftijd nu toch echt sneller omhoog gaat.

Heerts weet vast ook wel dat het Herfstakkoord zich niet verhoudt tot het Lenteakkoord als een redelijke hervorming van de verzorgingsstaat tot een sociale woestijn. De FNV maakt dankbaar gebruik van het ‘frame’ van Rutte en Samsom om zich uit de hopeloze positie te wurmen van de Tegenpartij. Als we nou allemaal zeggen dat dit sociaal is dan is het vast sociaal. Een spindoctor had het niet beter kunnen bedenken.

A spoonful of sugar makes the medicine go down. De Britse gouvernante Mary Poppins zingt het, Rutte, Samsom en Heerts weten het. Als je er een suikerlaagje omheen doet, is ook een bittere pil beter te slikken. Mark, deel nog eens een snoepje uit.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie