Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Isoleercel die de angst verkleint

In de psychiatrie staat de isoleercel ter discussie. Een nieuw type cel moet het verblijf voor patiënten draaglijker maken.

De overheid probeert het gebruik van isoleercellen terug te brengen. Maar wat is het alternatief? Philips Healthcare en GGZ Eindhoven en ontwikkelden er een: een futuristische High Care Unit. Op het GGZ-terrein in Eindhoven wordt hij deze maand in gebruik genomen.

Psychotische mensen die gedwongen worden opgenomen omdat ze een gevaar vormen voor zichzelf of hun omgeving, komen niet meer in een kale cel terecht, maar in een sfeervolle ruimte. Murray Gillies (41) van Philips Research, Erik Kuijpers (52) van GGZ Eindhoven en ervaringsdeskundige Chantal Schiks (45) leidden gisteren vast rond.

Ze beginnen in de intakeruimte. Er schijnt een rustgevend blauw licht. Kuijpers: „Hier heten een psychiater en een verpleegkundige de patiënt welkom en vragen naar de reden van de opname. Daarna mogen patiënten een thema voor in hun kamer kiezen.” Hij loopt naar de tablet aan de wand en wijst op drie keuzemogelijkheden. „Bijvoorbeeld Spring Forest.” Hij drukt. Er verschijnen beelden van bloemen op het tabletscherm en er klinkt bijpassende rustige muziek. Hij drukt op Summer Forest. Stromende beekjes, blauwe luchten. Murray Gillies van Philips: „Doordat patiënten zelf mogen kiezen, geef je ze zeggenschap. Uit onderzoek is bekend dat angst daarmee wordt teruggebracht.” Vanuit de intakeruimte leidt een gang naar de kamer waar de patiënt zal verblijven. Golvend blauw licht begeleidt hem in de goede richting. In de kamer ziet de patiënt de kleuren en beelden terug van zijn themakeuze.

Er zijn twee mogelijkheden. De patiënt komt in een separatieruimte. Die is het meest te vergelijken met een isoleercel. Of de patiënt komt in een ondersteuningsruimte. Hier staan al wat meer meubels en er zijn een afgescheiden douche en toilet. In zowel de separatie- als de ondersteuningsruimtes zijn de hoeken van de muren rond. Gillies: „Dat geeft een ruimtelijker gevoel voor mensen die wat claustrofobisch zijn.”

In alle ruimtes is in de wand een enorm touchscreen verwerkt achter veilig glas. Op het scherm verschijnen de themabeelden, uit het plafond schijnt zacht licht. De kamers hebben twee kleuren zeil op de vloer. Kuijpers: „Zo ontstaat er een privé deel en een publiek deel. De patiënt mag beslissen of hij zijn verzorger in zijn privédeel toelaat.”

„Tjsa, in zo’n mooie, schone kamer zou ik me veilig voelen”, zegt Chantal Schiks. Zelf werd ze in het verleden verschillende keren opgenomen. „Dan kwam ik in een smerige isoleercel terecht die mijn gevoel bevestigde dat ik het niet waard was om zorg te ontvangen.”

De isoleercel is omstreden. In 2008 en 2009 overleden er mannen in een isoleercel; in 2011 schrok Nederland op van beelden van de achttienjarige Brandon die al drie jaar aan zijn bed zat vastgeketend. Mensen die in de isoleercel worden gezet, verblijven gemiddeld twee maal langer in de instelling dan mensen die niet gesepareerd worden. Het kost namelijk veel tijd om het vertrouwen terug te winnen van een patiënt die de separeer mag verlaten.

Toch wordt het kleine kamertje met kale muren, bed en toiletgat in de grond jaarlijks 18.000 keer gebruikt in Nederland. Dat is opvallend veel vaker dan elders in Europa, bleek dit jaar uit onderzoek van het Erasmus Medisch Centrum.

De overheid stuurt al jaren aan op het terugdringen van het gebruik van de isoleercel. Het effect is vooral dat de gemiddelde verblijfsduur in een isoleercel is teruggebracht. Van 294 uur in 2003 naar 63 uur in 2010. GGZ Nederland voerde in 2011 nieuwe regels in. Bijvoorbeeld: een patiënt in een isoleercel moet 24 uur per dag bewaakt worden door een verpleegkundige, zodat van eenzame opsluiting geen sprake meer is.

Gillies van Philips Research laat de verdere mogelijkheden van het touchscreen in de kamers zien. Patiënten kunnen kiezen uit twee puzzels, radio luisteren, notities maken of berichten schrijven aan hun verzorgers. Als ze bij de verzorgers een usb-stick inleveren, kunnen ze een prikbord met eigen foto’s samenstellen. En ze kunnen ook videobellen met thuis, of met verzorgers.

Chantal Schiks: „Ik had het heel fijn gevonden om met mijn gezin te kunnen communiceren. Nee, ik kon geen constructief gesprek voeren. Maar ik had mijn partner wel nodig, want ik was heel verdrietig.”

Of de nieuwe High Care Unit beter werkt dan de isoleercel is nog niet bewezen. Kuijpers: „We zullen de komende jaren onderzoek doen en bijschaven.” En, zegt hij: „Wij denken dat er ook in de geestelijke zorg een toekomst ligt voor technologiegebruik.”