De drie doodsteken voor Sap: Kunduz, Dibi… en uiteraard die stekkerdoos

Jolande Sap en de beruchte stekkerdoos. Foto ANP / Phil Nijhuis

Jolande Sap is gestopt als fractievoorzitter van GroenLinks. In die functie had zij het vanaf het begin moeilijk. Drie momenten schaadden haar politieke imago in het bijzonder: de beslissing in te stemmen met de Kunduz-missie, het stekkerincident en de strijd om het lijsttrekkerschap met Tofik Dibi.

En het leek allemaal zo anders te lopen toen Sap op 17 december 2010 het voorzitterschap van GroenLinks-fractie overnam van Femke Halsema. Sap werd die dag unaniem verkozen door de fractie. Meteen na haar aanstelling maakte zij wereldkundig dat ze voorstander was van een fusie van GroenLinks met D66 en de PvdA. Ook zei Sap toen nog mogelijkheden te zien om het zetelaantal van haar partij in de Tweede Kamer te verdubbelen tot twintig.

Een verlies van zes zetels, tot een schamele vier, was echter het resultaat na de verkiezingen van 12 september. Velen meenden dat dit op zijn minst deels te wijten was aan de gebrekkige aantrekkingskracht van Sap op het electoraat. En die aantrekkingskracht werd almaar minder door met name drie incidenten en beslissingen.

1. De Kunduz-missie

Sap was na haar aantreden in 2008 de specialist van GroenLinks-fractie op het gebied van sociaal-economische vraagstukken. Als beginnend parlementslid beheerde zij tussen 2008 en 2010 de portefeuilles Financiën en Rijksuitgaven. Ook het AOW-dossier viel onder haar verantwoordelijkheid, met als meest heikel punt het vraagstuk over de verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd.

Het eerste grote besluit dat zij als fractievoorzitter moest nemen in 2010, was echter of GroenLinks zou instemmen met de politiemissie in de Afghaanse provincie Kunduz. Steun van GroenLinks was noodzakelijk voor een meerderheid. Sap stemde in. Tot grote woede van veel GroenLinks-leden. Sap dreigde toen al even met opstappen, maar overleefde de crisis ternauwernood.

Sap steunt Kunduz-missie:

2. Stekkerincident

Bij de verkiezing tot beste politicus van het jaar werd Jolande Sap in 2009 nog gekozen als politiek talent van het jaar. Maar haar klasse bewees zij bepaald niet tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen twee jaar later. Daar sloeg ze een enorm modderfiguur door te denken dat zij de show zou kunnen stelen met een demonstratie met een stekkerdoos.

Daarmee deed Sap PVV-leider Geert Wilders voor hoe hij als gedoogpartner de stekker uit het kabinet van VVD en CDA zou moeten trekken. Wilders reageerde slechts met de cynische repliek dat de stekker er bij Sap kennelijk nooit helemaal in gezeten had. Van de inhoudelijke argumenten van Sap haalde niet één de tv-journaals. Het fragment met de stekkerdoos zou haar echter tot de dag van vandaag blijven achtervolgen.

Sap en de stekkerdoos:

3. Lijsttrekkersstrijd met Tofik Dibi

Het laatste zetje kwam niet van haarzelf, maar uit de GroenLinks-fractie. Afgelopen zomer dacht Sap automatisch verzekerd te zijn van het lijsttrekkerschap bij de verkiezingen van afgelopen maand, maar niets bleek minder waar.

Tofik Dibi stelde zich ook kandidaat, mocht dat eerst niet van de partijtop, toen weer wel, en er ontspon zich een weinig wervelende tweestrijd. Sap won die weliswaar en kreeg zelfs 84 procent van de stemmen. Maar het bleek een Pyrrusoverwinning.

De kandidaatstelling van Dibi toonde namelijk aan dat Saps leiderschap binnen GroenLinks niet onomstreden was. Dit werd nog eens bevestigd door een erg kritisch interview met de afzwaaiende Ineke van Gent in de Volkskrant niet lang voor de verkiezingen.

Sap vs. Dibi:

Deze combinatie van factoren leidde tot een dramatische verkiezingsnederlaag. Van tien zetels duikelde GroenLinks naar vier – waarbij de partij die vierde zetels bovendien ternauwernood ontving via het restzetelsysteem. De positie van Sap leek toen al onhoudbaar, maar zowel Sap als GroenLinks hield vol dat zij niet zou opstappen.

Dat heeft Sap nu dus toch gedaan. Daarmee lijkt haar politieke carrière in Den Haag na een bliksemstart in 2008, eerst als tijdelijke vervangster van de zwangere Mariko Peters en later als opvolgster van Wijnand Duyvendak, na slechts vier jaar alweer ten einde.

    • Niels Posthumus