‘Hoe verkoop je dit op een feestje?’

De European Cultural Foundation wil de waarde en waarden van Europa uitdragen. Directeur Katherine Watson: ‘Cultuur is niet slechts een instrument voor economische relaties.’

Katherine Watson
Katherine Watson Foto Károly Effenberger

Het doel? „Het realiseren van een gedeelde toekomst in Europa.” De European Cultural Foundation (ECF) werkt daar al meer dan een halve eeuw aan, vanuit Amsterdam. Aan de eigen naamsbekendheid werkte de stichting minder hard. Katherine Watson, de Canadees-Finse die sinds twee jaar directeur van ECF is, probeert daar verandering in te brengen met culturele evenementen als ‘Imagining Europe’, vanaf vandaag vier dagen lang in debatcentrum De Balie in Amsterdam. Met dit soort evenementen hoopt Watson ook het draagvlak voor het doel van ECF in Nederland te vergroten. Want juist het vestigingsland pleit in Brussel tegen een verhoging, tot 1,8 miljard, van het Europese cultuurbudget.

U bent opgegroeid in Canada. Uw taak is de Europese droom te verspreiden. Werkt dat?

„Het perspectief van buiten is interessant. Bij Europese instellingen is het vaak: oh ja, die hebben een Franse directeur, of een Griekse woordvoerder. Ik ben niet te betrappen op een nationaal perspectief. Bovendien: Canada is een land van immigranten. Mijn moeder is Oekraïense, mijn vader een Fin. Ik voel me Canadees, maar heb een Fins paspoort.”

De stichting voert cultuur in de naam, maar het werk is toch ook politiek?

„Kijk, onze missie is niet cultuur stimuleren in Europa, maar cultuur stimuleren die Europa verder helpt; cultuur die voor een grotere bewustwording zorgt van de waarde en waarden van Europa. Dat is per definitie politiek, of je dat nu wilt of niet.”

Is uw missie veranderd?

„Onze missie niet, maar de context waarin we opereren wel. Er is altijd politieke discussie geweest over Europa. En die discussie is nu urgenter dan ooit.”

Concreter dan. Beantwoordt ECF vragen als: ‘moet Bulgarije in de EU?’

„Nee. Wij zoeken altijd naar een artistieke vertaalslag. Zo hebben wij fotografen gesteund uit voormalig Joegoslavische republieken die reisden door Europese landen die niet lid zijn van de EU. Zij vroegen burgers hoe hun leven zou veranderen als hun land wel lid zou zijn van de EU. De antwoorden waren enorm divers, zoals: ‘Dan moeten onze aardappelen die-en-die maat hebben’, tot ‘dan kan ik zonder problemen reizen naar die en die landen’.”

Zo’n project past wel érg goed bij jullie. Daar zal je er niet veel van hebben.

„Toch wel. Tientallen. We zeggen nooit tegen kunstenaars of culturele organisaties: doe dit of dat. Wat wij doen is zoeken naar artistieke stemmen die passen bij ons doel. En die stemmen versterken we.”

In naam van de kunst of van Europa?

„In naam van samenleven op deze planeet. Ik weet dat dit een tikje hoogdravend klinkt, maar ik geloof oprecht dat cultuur daar een belangrijke bijdrage aan levert.”

Is cultuur niet vooral een smeermiddel in diplomatie en handelsrelaties?

„Nee. Tegen die gedachte verzet ik me. Cultuur is niet slechts een instrument voor economische relaties. Wie cultuur zo ziet, onderschat de betekenis ervan.”

Culturele evenementen zijn doorgaans nationaal georganiseerd. Moet ECF niet stimuleren dat ze Europees van aard zijn?

„Dat gebeurt al steeds vaker. Neem de Europese filmfestivals, daar komen er meer van.”

En die sponsoren jullie?

„Nou… Wij zijn niet heel groot en dus geven we ons geld liever uit aan een klein dansfestival, of een internationaal project met kleinere organisaties. ECF is gevraagd om geld te geven aan een tentoonstelling over Europa vanaf 1952. Maar ik denk dat we dat niet doen...”

Niet spannend genoeg?

„Als ik moet kiezen tussen zo’n tentoonstelling en het versterken van een stem van een hedendaagse kunstenaar die actuele kwesties aan de orde stelt en mensen dwingt anders te denken – dan kies ik dat laatste. Dan hebben wij als ECF ook een groter effect.”

Maakt u zich zorgen over het euroscepticisme in Nederland?

„Ja, vanzelfsprekend. Tegelijk zag je bij de laatste verkiezingen dat de partijen die de negatiefste standpunten over Europa innemen, niet hebben gewonnen. Dit terwijl Europa wel een belangrijk onderdeel vormde van het debat. En dat is mooi. In het verleden is dat wel eens heel anders geweest.”

Hoe is dat voor uw medewerkers? Moeten ze zich op feestjes vaker verdedigen?

„Onze mensen moesten zich altijd al verdedigen voor het werken in de cultuursector. Als een museum voor veel geld een artistiek omstreden schilderij kocht, dan kregen wij kritische vragen – wij wisten toch zoveel over kunst? De scepsis over Europa is daar bij gekomen. Eerlijk gezegd is dat een grotere uitdaging. Het dwingt ons nog beter uit te leggen wat ECF doet en waarom. Intern stellen we onszelf ook vaak de vraag, bij allerlei projecten: hoe verkoop je dit op een verjaarsfeestje?”

Jullie e-mailadres eindigt op @eurocult.org. Is dat niet een beetje wat jullie zijn? Een cult? Een eurofiele sekte?

„Ho ho, dat hebben we net veranderd, vorige maand. Het is nu @culturalfoundation.eu. Toen we dat e-mailadres kregen, zo’n twaalf jaar geleden, had het niet zo’n rare bijklank. Dat zegt iets over de verandering van de tijd en het klimaat waarin wij ons werk doen.”

‘Imagining Europe’ is van 4 t/m 7 okt. in De Balie, Amsterdam. Inl: www.culturalfoundation.eu