Het Great Barrier Reef is zo great niet meer. Ach, niet onze schuld toch?

Schokkend nieuws was het gisteren: het Great Barrier Reef, een van ‘s werelds mooiste natuurgebieden, is in de afgelopen 27 jaar gehalveerd, en wel door voorbijrazende stormen en hongerige zeesterren. Eindelijk een ecologische ramp waar de mens niets mee te maken heeft?

An undated handout photo received from Australian Institute of Marine Science Long-Term Monitoring Team on October 2, 2012 shows crown-of-thorns starfish damage on a coral reef at Australia's Great Barrier Reef which has lost more than half its coral cover in the past 27 years due to storms, poisonous starfish and bleaching linked to climate change, a study has found. The study by researchers from the Australian Institute of Marine Sciences (AIMS) and the University of Wollongong warned that coral cover on the heritage-listed reef -- the world's largest -- could halve again by 2022 if trends continued. Intense tropical cyclones were responsible for much of the damage, accounting for 48 percent, with outbreaks of the coral-feeding crown-of-thorns starfish linked to 42 percent. AFP PHOTO --EDITORS NOTE--- RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO / AUSTRALIAN INSTITUTE OF MARINE SCIENCE LONG-TERM MONITORING TEAM" - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS
An undated handout photo received from Australian Institute of Marine Science Long-Term Monitoring Team on October 2, 2012 shows crown-of-thorns starfish damage on a coral reef at Australia's Great Barrier Reef which has lost more than half its coral cover in the past 27 years due to storms, poisonous starfish and bleaching linked to climate change, a study has found. The study by researchers from the Australian Institute of Marine Sciences (AIMS) and the University of Wollongong warned that coral cover on the heritage-listed reef -- the world's largest -- could halve again by 2022 if trends continued. Intense tropical cyclones were responsible for much of the damage, accounting for 48 percent, with outbreaks of the coral-feeding crown-of-thorns starfish linked to 42 percent. AFP PHOTO --EDITORS NOTE--- RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO / AUSTRALIAN INSTITUTE OF MARINE SCIENCE LONG-TERM MONITORING TEAM" - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS Het beroemde, grote koraalrif in Australië, Great Barrier Reef, is in de afgelopen 27 jaar gehalveerd. Foto AFP

Schokkend nieuws was het gisteren: het Great Barrier Reef, een van ‘s werelds mooiste natuurgebieden, is in de afgelopen 27 jaar gehalveerd, en wel door voorbijrazende stormen en hongerige zeesterren. Eindelijk een ecologische ramp waar de mens niets mee te maken heeft?

Zo lijkt het in eerste instantie. In de meeste berichten werd namelijk niet een menselijke oorzaak benadrukt voor de afsterving van het bijna 3.000 kilometer lange rif, maar moet die gevonden worden in voorbijrazende orkanen, vraatlustige zeesterren en de koraalverbleking. Slechts tien procent van het verdwijnen van het rif zou te maken hebben met het opwarmen van het water - waar we als mensen wel wat mee te maken zouden hebben.

Het best beschermde rif van de wereld

Anders dan bij andere uitzonderlijke koraalriffen in de wereld heeft het Great Barrier Reef ook niet te kampen met overbevissing, industriële bevuiling, een invasie van ongewenste toeristen en olierampen die nabij hebben plaatsgevonden. Integendeel, het is zelfs een van ‘s werelds minst bedreigde koraalriffen, meldt de Australian Institute of Marine Science, het onderzoeksinstituut achter de onthulling van gisteren. Al jaren gelden er in het gebied strikte regels ter bescherming van het rif. Ook de afgelegen ligging maakt dat directe beschadiging door de mens nauwelijks mogelijk is.

Desondanks heerste er na de onthulling van het onderzoeksrapport over de halvering van het rif ernstige onrust in biologenland. Want de natuurverschijnselen waaraan het rif ten prooi is gevallen, zijn indirect wél gevolg van menselijk handelen, stelt het Australische onderzoeksinstituut:

“The runoff of soils, fertilizers, and pesticides from argicultural and coastal development has significantly affected inshore coral reefs and has likely increased COTS outbreak frequencies.”

In gewone mensentaal: het bemesten van akkers is de voornaamste reden voor de enorm gegroeide aanloop van zeesterren. Het zit namelijk zo: de mest die via rivieren de oceanen inspoelt, zorgt ervoor dat larven van zeesterren zich extra goed ontwikkelen. Een vaker voorkomende ‘plaag’ van de vraatzuchtige zeesterren, die zich voeden met de poliepen van koralen, is het gevolg. Biologe Nancy Knowlton legt het uit:

Toch door ‘ons’ naar de gallemiezen

De mens is zelfs nog meer aan te rekenen. De over het gebied rondrazende cyclonen mogen dan wel voor 48 procent verantwoordelijk zijn voor de inkrimping van het rif, de woestenij die ze aanrichten is ook de schuld van de mens, lijkt het. Want, zo stellen wetenschappers, het heeft toch allemaal te maken met de opwarming van de aarde. Boven warmere zeeën zijn er meer orkanen. Deels het gevolg van de uitstoot van smerige fabrieken, stinkende auto’s en andere CO2-gassen. En zo hebben wij, de mens, weer een mooi stuk aarde naar de gallemiezen geholpen. Het bewijs is immers overtuigend.

Australische wetenschappers tonen aan dat het rif in een rap tempo is gehalveerd:

In de afgelopen 27 jaar is de Great Barrier Reef gehalveerd. Screenshot van het wetenschappelijke tijdschrift PNASIn de afgelopen 27 jaar is de Great Barrier Reef gehalveerd. Screenshot van het wetenschappelijke tijdschrift PNAS

‘Tja, hoe uniek is dit nu eigenlijk?’

Hoogleraar Paleo-ecologie Henry Hooghiemstra, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, is er echter niet zo zeker van. Of het de schuld van de mens is, is afhankelijk van hoe je naar het probleem kijkt, zegt hij:

“Veel ecologen hanteren een meetperiode van enkele decennia, maar als je het bekijkt over een tijdperk van duizenden jaren spelen er heel andere factoren mee. Eigenlijk moet worden nagegaan hoe uniek deze ontwikkelingen binnen het Great Barrier Reef zijn over een tijdsbestek van bijvoorbeeld duizend jaar.”

De levensloop van het rif is altijd van dynamische aard geweest, verklaart de paleo-ecoloog:

“Tot ongeveer 16.000 jaar geleden lag het rif dat we nu kennen veel verder in de oceaan. Toen de zeespiegel begon te stijgen door het smelten van de ijskappen bewoog het rif mee met de kustlijn landinwaarts tot de plaats waar het nu ligt.”

‘Soms is zo’n onderzoek ook een roep om aandacht’

Wat we ons volgens Hooghiemstra af moeten vragen is of de nu geconstateerde halvering in 27 jaar op een schaal van duizend jaar niet veel vaker voorkomt zoals de Australische wetenschappers nu stellen. “Soms is het ook een roep om aandacht, zodat de stukken worden gelezen hoor”, stelt de hoogleraar. Ook de voorspelling dat het rif over tien jaar wederom gehalveerd is, noemt de hoogleraar een communicatiestuntje. “Vooral als je zoiets in de kop van een onderzoeksrapport zet, wordt het wel gelezen.”

Maar dat de halvering van ‘s werelds meest beroemde koraalrif ‘een van de weinige milieurampen’ is waar de mens niets mee te maken heeft, is volgens Hooghiemstra niet zo gemakkelijk te stellen. De hoogleraar:

“Om daar antwoord op te geven is een lange reeks waarnemingen nodig. Daarvoor moet je duizenden jaren terug in de tijd. Dan is na te gaan of zulke halveringen vaker voorkomen of dat de gerapporteerde waarneming een uniek verschijnsel is. Omdat die gegevens ontbreken, is daar geen antwoord op te geven. Daar is verder onderzoek voor nodig.”

Echt bezorgd maakt hij zich in ieder geval niet: de huidige ontwikkelingen op het land noemt de hoogleraar veel zorgwekkender dan die in de oceaan.