‘PvdA lijdt meeste pijn’ – vier vragen over deze belangrijke stap in formatieproces

Mark Rutte (rechts) en Diederik Samsom tijdens de persconferentie over hun deelakkoord. De PvdA lijdt de meeste pijn bij de afspraken. Foto ANP / Robin Utrecht

De PvdA en VVD zijn het eens over een deelakkoord. Maar wie onderhandelde er nu eigenlijk het best? En wat betekent dat voor de verdere formatie? Vier vragen.

1. Wie heeft er het best onderhandeld?
De PvdA heeft de meeste pijn geleden bij de onderhandelingen over het deelakkoord, denkt Herman Staal, chef van de politieke redactie van NRC Handelsblad. Hij zegt:

“De PvdA accepteert een aantal grote maatregelen waar het fel campagne tegen heeft gevoerd, zoals de btw-verhoging en de verhoging van het eigen risico in de zorg. Die twee maatregelen gaan gewoon door, hoewel de PvdA bijvoorbeeld had gezegd dat je met de btw-verhoging de economie kapot zou bezuinigen. Ook blijft het tekort ruim onder de 3 procent. Iets wat de PvdA aanvankelijk niet nodig zei te vinden.”

Tegen deze pijnlijke maatregelen staan uiteraard ook winstpunten voor de PvdA, zoals het ‘liggeld’ dat van de baan is, net als de eigen bijdrage voor de geestelijke gezondheidszorg. Maar qua bedragen zijn dit kleine punten in vergelijking met opnieuw die btw-verhoging, waarbij het draait om een bedrag van zo’n vier miljard euro in 2013, en ook de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, waarmee de PvdA eveneens instemde.

PvdA-leider Samsom spreekt van ‘draagbaar pakket’:

2. Wat betekent dit akkoord met het oog op de kabinetsformatie?
Staal denkt dat het deelakkoord een belangrijke stap is in het formatieproces. Hij zegt:

Het duidt er op dat er waarschijnlijk wel een kabinet van VVD en PvdA komt. Het feit dat de PvdA zoveel pijn lijdt, toont dat de partij er vanuit lijkt te gaan dat zij hier regeringsverantwoordelijkheid voor terug zal krijgen, waarmee zij op langere termijn wel andere punten binnen zal kunnen halen.”

Bovendien zou het voor de PvdA nu ook lastig worden oppositie te voeren, denkt Staal. Want hoe zou de PvdA in de toekomst nog campagne moeten voeren tegen maatregelen die zij in dit deelakkoord al heeft geslikt? Het feit dat de partij in dit akkoord al vrij veel pijnlijke maatregelen accepteert, zou haar in een eventuele oppositierol vleugellam maken.

3. De forenzentaks en langstudeerboete zijn geschrapt. Waar halen VVD en PvdA het geld vandaan om dat te bekostigen?
Het schrappen van de forenzentaks slaat een gat in de begroting van 1,3 miljard euro. Door de afschaffing van de langstudeermaatregel gaat er 400 miljoen euro minder naar de schatkist.

Alternatieve financiële dekking vinden VVD en PvdA in het afschaffen van het vitaliteitssparen (580 miljoen) en verhoging van de assurantiebelasting naar 21 procent (940 miljoen euro in 2013). Verder wordt een potje voor duurzaamheid ingezet (649 miljoen) en is er een incidentele meevaller van 649 miljoen.

Dat laatste is dus een eenmalig bedrag. Vooral de verhoging van de assurantiebelasting is een maatregel die velen verrast. Daarover was nog niet eerder uitgebreid gesproken. Het betreft een lastenverzwaring voor iedereen. Assurantiebelasting is een belasting die wordt geheven op verzekeringen. Het Verbond van Verzekeraars stelt dat de hogere assurantiebelasting Nederlanders gemiddeld honderd euro extra per jaar kosten.

Deelakkoord is nog geen echte garantie voor spoedige kabinetsformatie:

4. Welke partijen die het Lenteakkoord sloten zullen het minst blij zijn met deze aanpassingen op dat akkoord?
CDA, GroenLinks, D66 en ChristenUnie zijn alle vier kritisch over het deelakkoord van PvdA en VVD. GroenLinks stelt dat de duurzaamheid uit dat akkoord is gefilterd. Samsom zet zijn groene ambities nu al overboord, zegt Jolande Sap.

CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma vindt dat de gemiddelde Nederlander niets opschiet met het deelakkoord. Als voorbeeld noemt hij de automobilist: die ontsnapt aan de forenzentaks maar moet wel meer gaan betalen voor zijn autoverzekering. Per saldo is sprake van een belastingverhoging, stelt hij. Buma is wel blij dat de langstudeerboete verdwijnt.

Volgens D66-leider Alexander Pechtold is het akkoord niet goed voor de economische groei en de werkgelegenheid, vanwege de “forse lastenverzwaring. Pechtold is wel blij dat beide partijen het begrotingstekort niet verder laten oplopen. D66 verdedigde de nu geschrapte forenzentaks het langst, maar zelfs deze partij zal er waarschijnlijk uiteindelijk niet heel rouwig om zijn dat die maatregel die veel werkende Nederlanders hard zou treffen wordt geschrapt.

Arie Slob (ChristenUnie) spreekt van een “uitruilakkoord”. Hij doelt op de VVD die akkoord is gegaan met de extra lastenverzwaring en de PvdA die tekent voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd. Hij meent dat de lastenverzwaring schadelijk is voor de economie.