Wil de echte Mona Lisa opstaan?

De nieuw opgedoken Mona Lisa (links) en een foto van de Mona Lisa die in het Louvre hangt (rechts).
De nieuw opgedoken Mona Lisa (links) en een foto van de Mona Lisa die in het Louvre hangt (rechts). Foto AP/ Keystone -Yannick Baily - Gregory Payan

De wereldwijde, intensieve zoektocht naar een nieuwe Leonardo da Vinci levert regelmatig berichten op van gerenommeerde persbureaus. Deze week was het weer raak: Associated Press meldde de echtheid van een al eeuwen bekende, maar eerder niet aan Leonardo toegeschreven tweede Mona Lisa.

Zelfs de kenners die door de eigenaren van het schilderij waren opgetrommeld, houden een slag om de arm. Maar toch: Leonardo is het eeuwig brandende vuur, en dan is ieder sliertje rook de moeite waard.

De eigenaren van het schilderij, die anoniem willen blijven, hebben een stichting opgericht – de Mona Lisa Stichting. Op de goedbezochte persconferentie van afgelopen donderdag zeiden stichtingsleden dat ze miljoenen euro’s hebben uitgegeven aan wetenschappelijk onderzoek naar het schilderij. Hoeveel miljoenen precies, dat wilden ze niet kwijt.

Horizontale lijnen die ter vergelijking getrokken zijn ten behoeve van het wetenschappelijk onderzoek naar de opgedoken Mona Lisa (links) tijdens de presentatie deze week van de Mona Lisa-stichting. Foto Reuters / Denis BalibouseHorizontale lijnen die ter vergelijking getrokken zijn ten behoeve van het wetenschappelijk onderzoek naar de opgedoken Mona Lisa (links) tijdens de presentatie deze week van de Mona Lisa-stichting. Foto Reuters / Denis Balibouse

Leonardo schilderde het schilderij voor de beroemde Mona Lisa

De afgelopen veertig jaar zat het schilderij in een Zwitserse kluis. De stichting beweert dat uit het onderzoek blijkt dat het hier om een Mona Lisa gaat die Leonardo elf á twaalf jaar voor de beroemde versie uit het Louvre heeft geschilderd. Twee oudere, Italiaanse Leonardo-kenners, Carlo Pedretti en Allessandro Vezzosi, prezen het onderzoek naar het schilderij. Verder durfden ze niet te gaan. Alle andere bekende Leonardodeskundigen zijn harder in hun oordeel: ze geloven er niets van. De Nederlandse Leonardokenner Michael Kwakkelstein nuanceert:

“Nog niet, want daarvoor moet je meer weten over het onderzoek dat naar het schilderij is verricht. Maar ik zeg nu al: het is verdacht dat het portret is geschilderd op doek en niet op hout, de ondergrond die Leonardo normaal gebruikte. Ook dat lege landschap achter deze Mona is vreemd: dat deed Leonardo niet.”

Foto van de wetenschappelijke test die zijn gedaan naar de Mona Lisa (links) die Da Vinci voor de Mona Lisa in het Louvre zou hebben geschilderd. Foto AFP/ Fabrice Coffrini Foto van de wetenschappelijke test die zijn gedaan naar de Mona Lisa (links) die Da Vinci voor de Mona Lisa in het Louvre zou hebben geschilderd. Foto AFP/ Fabrice Coffrini

Een oudere vernislaag is verdacht

De restaurator en echtheidsdeskundige Milko den Leeuw onderstreept ook dat hij het schilderij nog slechts op een foto via het internet heeft kunnen zien, wat nooit genoeg is voor een definitief oordeel. Toch vallen hem al wel een paar dingen op. Zoals de kleur van de mouwen. Die tint is duidelijk de ‘kleur’ van geoxideerde vernislaag.

“Het kan zijn dat deze kopie een geoxideerde versnislaag heeft, net als de Louvres-Mona Lisa en dat het goud-geel daaronder intact is. Maar dat strookt weer niet met de witte kleur van het gezicht en haar hals, evenals de te rode handen.”

Met andere woorden: het is verdacht als sommige delen van het schilderij de effecten van een verouderde vernislaag tonen en andere delen niet. Wie zelf wil oordelen, moet behalve dit schilderij ook de ‘echte’ Mona Lisa in het echt zien. En dan doemt direct een probleem op, zegt Kwakkelstein:

“De massahysterie rond Leonardo maakt dat bijna onmogelijk. Het is het enige schilderij ter wereld in een museum dat je niet meer kunt zien. Daarvoor staan er gewoonweg te veel mensen omheen.”

    • Pieter van Os