'Met mijn hologram was ik opeens een tweeling'

Acteur Johan Leysen is tweemaal tegelijk aanwezig in de Vlaamse voorstelling M, a reflection: ook als hologram. Het verschil tussen nep en echt is nauwelijks zichtbaar.

Spectaculair is de techniek in de Vlaamse voorstelling M, a reflection, van regisseur Kris Verdonck. Acteur Johan Leysen is in tweevoud aanwezig op het podium, zelf live en als hologram – in wezen een vooraf opgenomen driedimensionale film. De suggestie van levensechtheid is enorm, en daar blijf je naar kijken.

Regisseur Verdonck: „Ik denk niet dat dit eerder in het theater is vertoond. De hologram is een oude techniek, waarbij je werkt met spiegels en uitgekiende belichting om diepte te krijgen in het beeld.”

Om het effect te creëren, acteren de twee personages achterop het podium. Verdonck: „We werken met dun gaasdoek, dat je niet kan zien, alleen kan vermoeden. De projectie vergt nogal wat pixels, zodat het beeld wat vervaagt als er wordt gelopen.

Helaas wordt de bijna perfecte illusie niet benut voor een theatrale demonstratie. M, a reflection is een in zichzelf gekeerde voorstelling, gespeeld in één tempo en toon. De losse fragmenten tekst zijn van de Duitse toneelschrijver Heiner Müller – de M in de titel – en cirkelen rond het thema moord en doodslag.

Hoe is het om tegen uzelf te spelen?

Leysen: „Vreemd. Ik voelde me een autistische tweeling. Je staat tegenover een spiegeling, waarin je jezelf verdubbeld ziet.”

Waarom niet meer drama?

Verdonck: „Theater is altijd conflict. Voor je het weet, heb je weer dat A dit zegt, maar B dat. Het moest een gelijkmatige voorstelling worden.”

Dat maakt het ook een beetje saai.

Verdonck: „Dit is niet mijn eerste saaie voorstelling.”

Waarom dan een hologram?

Verdonck: „Het werk van Müller bestaat bij de gratie van tegenstellingen: oost-west, kapitalisme-communisme, oorlog-vrede. Die dualiteit druk ik uit door de verdubbeling van het personage.”

Met ‘dualiteit’ doelt Verdonck op onderlinge afhankelijkheid. Het is de dualiteit van mens en techniek die hij verbeeldt, zegt hij. „Drones vervangen vliegtuigen met mensen.”

Maar drones worden toch gericht en verstuurd door mensenhanden?

Verdonck: „Machines worden niet gemaakt op de menselijke maat. Dat is een thema in mijn werk. Daar kun je geen dramatische lijn aan opleggen. De machines doen ons zitten en wachten, en ze vinden dat fijn. En wij vinden het fijn om te zitten.”

Hoe zit ‘dualiteit’ in de voorstelling?

Leysen: „In het deel met een commandant van het vuurpeloton hoor je hoe hij in discussie met zichzelf gaat. Hij zegt dat hij zijn eigen stem iets hoort zeggen en dat zijn ene ik trots is en de andere ik zich schaamt. Hij verdubbelt zich voortdurend. Zijn verlangen om te doden is groot. Hij loopt wel drie scenario’s na, maar het kan ook zijn dat hij droomt.”

Wat zegt dat over de mens?

Verdonck: „Op zijn mülleriaans gezegd: als iemand doodgaat, laat hij plek voor de volgende. Maar momenteel zijn er te weinig doden om plek te laten voor iedereen die leeft. Als vluchteling heb je geen plek, geen kans. Er moet een dualiteit zijn tussen levenden en doden. Over die balans gaat het stuk.”

Dat er voor vluchtelingen ‘geen plek’ is, is geen nieuws. Wilt u niet meer?

Verdonck: „Ik vind dit wel iets. In al Müllers voorbeelden zit het aspect van twee legers tegenover elkaar. In Vlaanderen staan de politici De Wever en Di Rupo tegenover elkaar. Het feit is dat ze elkaar nodig hebben. De een maakt dat de ander mag bestaan. Zo kan je politici doorzien, want ze reageren alleen nog op hun tegenstander en niet op het onderwerp.

„Dat geldt ook voor de mens en de machine. Uw recorder bestuurt u.”

Sorry, maar dat is onzin. Mijn vrije wil is toch niet in het geding?

Verdonck: „Computers besturen u steeds. Uw computer nagelt u op uw stoel. U kunt zeggen dat het uw keuze is, maar is die keuze zo vrij? U bent constant bereikbaar, maar wilt u dat? Of denkt u het nodig te hebben? Die dingen beslissen wie u bent.”

Kris Verdonck/A Two Dogs Company: ‘M, a reflection’. De Keuze van de Rotterdamse Schouwburg, zondag 30 sept. 14.30 uur.