CDU verzoent zich met Helmut Kohl

De Duitse oud-kanselier Helmut Kohl kreeg gisteren eerherstel van de CDU, die hij eind vorige eeuw in de problemen bracht door illegale partijdonaties.

Maandag is het 30 jaar geleden dat Helmut Kohl bondskanselier van Duitsland werd. Ter gelegenheid daarvan is gisteren een postzegel uitgebracht.
Maandag is het 30 jaar geleden dat Helmut Kohl bondskanselier van Duitsland werd. Ter gelegenheid daarvan is gisteren een postzegel uitgebracht. Foto AP

De Duitse oud-bondskanselier Helmut Kohl (82) is een postzegel van 55 cent geworden. De grote man is gekrompen tot een stukje papier van twee bij twee centimeter, noteerde de Berliner Zeitung. Gisteravond is de zegel gepresenteerd in Berlijn tijdens een verzoeningsritueel van de christen-democratische CDU met de oud-partijleider. De vraag die velen stellen is: waarom eigenlijk?

De omgang van politieke partijen met hun grote ex-leiders heeft vaak iets tragisch. En dat geldt zeker voor Kohl. Hij was vanaf 1982 de bepalende kracht in het toenmalige West-Duitsland, en tot 1998 in het herenigde Duitsland.

Maar na de verkiezingsnederlaag tegen de SPD in 1998 liet hij de partij in 1999 wegzinken in de Parteispendenaffaire: de CDU bleek voor miljoenen aan illegale donaties te hebben geparkeerd op Zwitserse bankrekeningen. De schade was groot, de schande was enorm, de schaamte ook. In 2000 werd Kohl door de partijsecretaris van de CDU, zijn voormalige beschermelinge Angela Merkel, gedwongen terug te treden uit de politiek. Zijn vrouw, Hannelore, pleegde zelfmoord.

Er waren in de partij al langer ‘Kohlianen’ die ijverden voor eerherstel. Maar bondskanselier Angela Merkel hield de man die vroeger haar mentor was geweest op afstand. In 2009 bracht ze in het kader van de verkiezingscampagne wel een bliksembezoek aan zijn woonplaats.

Kohl is in het najaar van 2008 ongelukkig ten val gekomen en zit sindsdien in een rolstoel. Spreken gaat hem niet makkelijk af. Dat bleek gisteravond ook, toen hij een dankwoord van vijf minuten uitsprak. De staatsman van weleer, die de werkelijkheid met zijn woorden kon vormgeven, is nauwelijks nog verstaanbaar. Dit tot zichtbaar leedwezen van veel van de zevenhonderd aanwezigen in het Historisch Museum, onder wie ook de Nederlandse oud-premier Wim Kok (PvdA).

Deze week verscheen een vergoelijkende biografie, geschreven door Hans-Peter Schwarz, over Kohl als „tragische figuur”. En net als in 2009 zoekt Merkel nu in het kader van haar verkiezingscampagne toenadering tot de man die door zijn critici wel werd aangeduid als Birne (‘Peer’).

Kohl verscheen dinsdag voor het eerst in tien jaar bij een vergadering van de CDU-fractie in de Bondsdag. Op tv verschenen beelden van Kohl die stram rechtop de fractiezaal werd ingereden met naast hem, glimlachend, bondskanselier Merkel. „Verzoening?” zei een televisiepresentator gisteravond, „Het is meer monumentenzorg.” Maar fractieleden zeiden na afloop van de vergadering ontroerd dat Kohl had gezegd dat de fractie zijn Heimat was.

Kohl is in Duitsland het symbool van de eenwording, maar ook de vader van de euro. Merkel heeft kennelijk, nu in Duitsland door de crisis een eurosceptische wind opsteekt, steun nodig van de oude partij-icoon, noteren de media. Bovendien kan ze Kohl gebruiken als repoussoir: tegenover hem steekt zij af als integer. Ze moet volgend jaar worden herkozen en heeft daarom een mooie stamboom nodig. Die is te zien op de website van de aan de CDU gelieerde Konrad Adenauer Stiftung: alle CDU-leiders sinds Adenauer op één foto geshopt.

De aanleiding voor het feest gisteren was dat Kohl dertig jaar geleden, op 1 oktober 1982, voor het eerst kanselier werd. Maar de CDU koos als thema: ‘Kanselier van de eenheid – ereburger van Europa’. Theo Waigel, oud-minister van Financiën (1989-1998) en erevoorzitter van de CSU zei gisteravond over de Duitse eenwording: „Ik herinner me hoe hij met de zekerheid van een slaapwandelaar voor elkaar kreeg dat Gorbatsjov erin toestemde en hoe hij de westerse partners op één lijn kreeg, dat was een meesterstuk van diplomatie.”

Kohl heeft nooit bekendgemaakt wie destijds de grote schenkingen aan de partij deden. Hij had hun zijn ‘erewoord’ gegeven. Door dat zwijgen bleef zijn relatie met de partij jarenlang vertroebeld. Maar gisteren sprak Merkel tijdens haar lofrede met geen woord over de affaire.

Een van de meest tragische figuren bij de voorstelling van gisteren was minister Wolfgang Schäuble. Hoewel hij als minister van Financiën wel verantwoordelijk is voor de postzegel, presenteerde hij hem niet zelf. Schäuble heeft een grote afkeer van Kohl, die hem eind jaren 90 aanwees als kroonprins. Hij zei er alleen niet bij dat hij hem nooit zou opvolgen.

Kohls zonden zijn hem vergeven. En hij is onschadelijk gemaakt: een plaatje op een nederige postzegel van 55 cent voor op een brief, een communicatiemiddel dat door e-mail bijna overbodig is.