Voor de linksleuner lijkt alles kleiner

Het jaarlijkse cabaret voor wetenschappers: de Ig Nobelprijzen. Nederland heeft er weer twee bij. Voor kontherkenning bij chimps en het verkleinende effect van naar links leunen.

De Ig Nobel prijs Night in de Stadschouwburg in Leiden is een avond in het teken van de Ig Nobel Prijs. Een ludieke wetenschapsprijs die in Amerika wordt uitgereikt. Foto: Peter de Krom
De Ig Nobel prijs Night in de Stadschouwburg in Leiden is een avond in het teken van de Ig Nobel Prijs. Een ludieke wetenschapsprijs die in Amerika wordt uitgereikt. Foto: Peter de Krom

Redacteur Wetenschap

Wanneer het publiek lacht en joelt, wetenschappers onbeholpen heen en weer wiegen op een podium en achter in de zaal een gesmeerde boterham van een ladder valt, kan dat maar één ding betekenen. Het is weer tijd voor de uitreiking van de Ig Nobelprijzen, het jaarlijkse wetenschapscircus aan de Amerikaanse Harvard University waarbij onderzoek wordt bekroond ‘dat je eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet’.

Een Ig Nobeluitreiking is als een bonte avond door en voor de wetenschap. Even zijn doktoren clowns en cabaretiers en mag er hard gelachen worden om serieus onderzoek met een humoristische ondertoon.

Dit jaar had Ig Nobeluitreiking een uitgesproken Hollands tintje. Niet alleen omdat drie Nederlanders twee Ig Nobelprijzen in de wacht wisten te slepen, maar ook omdat er voor het eerst een Nederlandse Ig Nobel Night plaatsvond, afgelopen donderdag op vrijdag in de Stadsgehoorzaal in Leiden.

In Leiden verkoos een Texaanse scheidsrechter de wetenschapper met het langste haar en werd een mini-opera opgevoerd, Atom and Eve. Aansluitend werd de Ig Nobelceremonie in de VS live uitgezonden. Daar deden de Amerikanen er nog een zotte schep bovenop, met onder meer een in scène gezette vrijgezellenveiling van een echte Nobelprijswinnaar, taartdiagrammen met echte pumpkin pie, en een stortvloed aan vliegtuigjes van gekleurd papier.

In Leiden klonk gejuich, geklap en gelach toen de Nederlandse Ig Nobelprijswinnaars werden bekendgemaakt. Anita Eerland, verbonden aan de Open Universiteit en hoogleraar cognitieve psychologie, en Rolf Zwaan van de Erasmus Universiteit Rotterdam wonnen samen met Tulio Guadalupe de Ig Nobelprijs voor de psychologie,voor hun onderzoek ‘waarom de Eiffeltoren kleiner lijkt als je naar links leunt’. Zij ontdekten dat mensen die onbewust naar links overhellen met lagere schattingen komen als zij het antwoord op een vraag niet weten.

Eerland en Zwaan kenden de Ig Nobelprijs niet. „We vonden het leuk om te horen dat we een prijs hadden gewonnen, maar we hebben natuurlijk wel eerst even gekeken wat dit voor prijs is”, laat Eerland per e-mail weten. Anita Eerland en Rolf Zwaan konden zelf niet bij de prijsuitreiking in Cambridge aanwezig zijn: over twee dagen trouwen ze met elkaar.

Guadalupe nam de prijs in Cambridge daarom in zijn eentje in ontvangst. Hij kon nog net een grap maken voordat twee achtjarige meisjes hem vakkundig en in koor onderbraken: „Please stop, I’m bored!” Alle prijswinnaars kregen een minuut voor hun dankwoord en een toelichting bij hun onderzoek voordat deze Miss Sweety Poo’s ingrepen.

Ook primatoloog Frans de Waal mocht in het Sanders Theatre op de campus van Harvard een prijs ophalen. Samen met zijn collega Jennifer Pokorny won hij de Ig Nobelprijs voor anatomie, voor hun ontdekking dat chimpansees andere chimpansees kunnen herkennen aan foto’s van hun billen.

Pokorny en De Waal onderzochten eigenlijk of chimpansees de sekse van een andere chimp kunnen aflezen aan het gezicht. Al snel bleek dat de chimps precies wisten welk achterwerk bij wie hoorde. „Maar alleen als ze de chimpansees in kwestie kennen”, zei de Waal toen hij de prijs in ontvangst nam. „Wij mensen kunnen zelfs dát niet. Wij denken daarom dat onze resultaten de mentale superioriteit van de aap bewijzen.”

‘We zijn verguld met de Ig Nobelprijs’, schreef De Waal in een toelichting. ‘De Ig Nobelprjs drijft de spot met wetenschap, maar brengt het daarmee ook dichterbij het publiek.’

De begeerde wetenschapsprijs had dit jaar de vorm van een zandloper. De prijs zelf bestond uit een korrel zand die het universum verbeeldde, „ergens in deze zandloper”, aldus ceremoniemeester en grondlegger van de Ig Nobelprijzen Marc Abrahams.