Oppositie: stem niet, ga vissen

Wit-Rusland drijft steeds verder af van het Westen. De belangrijkste oppositiepartijen boycotten de verkiezingen van gisteren.

TOPSHOTS A man casts his ballot at his home in the village of Svidno, some 35 km from Minsk, on September 23, 2012. The ex-Soviet state holds parliamentary elections, two years after a presidential poll ended in the beating and arrest of hundreds of protesters who had accused President Alexander Lukashenko of vote rigging. AFP PHOTO/SERGEY BALAY
TOPSHOTS A man casts his ballot at his home in the village of Svidno, some 35 km from Minsk, on September 23, 2012. The ex-Soviet state holds parliamentary elections, two years after a presidential poll ended in the beating and arrest of hundreds of protesters who had accused President Alexander Lukashenko of vote rigging. AFP PHOTO/SERGEY BALAY AFP

Correspondent Rusland

Moskou. „Verkiezingen die saai en vreedzaam verlopen, zijn een goede zaak voor het volk, om niet te zeggen voor de regering”, constateerde president Loekasjenko van Wit-Rusland gisteren, nadat hij samen met zijn achtjarige zoontje Nikolaj zijn stem had uitgebracht voor de parlementsverkiezingen in zijn land.

Saai en vreedzaam: niet voor iedereen. Een fotograaf van persbureau AP hield vorige week een gebroken bril en een blauw oog over aan het maken van een verslag over een klein protest tegen de zittende macht. Agenten in burger pakten hem, collega’s van ZDF en Reuters en demonstranten op. De journalisten kwamen twee uur later vrij met excuses, maar zonder verklaring voor de aanhouding. Van een Australische journalist werden enkele dagen later camera en computer geconfisqueerd, inclusief alle opnames.

De republiek Wit-Rusland, die naast Polen ligt, grenst direct aan de Europese Unie, maar drijft steeds verder af van het Westen. Zweden verloor deze zomer zijn vertegenwoordiging, nadat een Zweeds reclamevliegtuigje honderden teddybeertjes aan parachutes met een pro-democratische boodschap buiten hoofdstad Minsk had gedropt. Een Wit-Russische student journalistiek (20) die foto’s van de landing verspreidde, werd een maand vastgehouden door de geheime dienst.

Amnesty bericht al jaren over martelingen en verdwijningen van politieke vijanden in het land. Het land kent de doodstraf: in maart kregen twee terreurveroordeelden een kogel in het achterhoofd. Ook na deze verkiezingen, die als farce zijn bestempeld door de oppositie, blijven de ruim 9 miljoen Wit-Russen waarschijnlijk leven in de geïsoleerde, weinig humane staat die president Loekasjenko vanaf 1994 inrichtte in het hart van Europa.

Wit-Rusland presenteert zich graag als boerenland: posters met blozende boerinnen sieren regelmatig de straten in Minsk. Een op de tien Wit-Russen werkt in de agrarische sector. Wie zich dienstbaar maakt in het gecollectiviseerde boerenbedrijf, mag de tractor lenen voor gebruik in de eigen achtertuin, maar veel privégrond is er niet.

De echte motor van de Wit-Russische economie is energie. Een derde van het bruto binnenlands product wordt daar verdiend, vooral met handel in Russische olie.

Voor Rusland is Loekasjenko geen erg betrouwbare collega gebleken. Recent beschuldigde het Kremlin zijn handelspartner ervan Russische brandstof te hebben aangemerkt als smeerolie, in een poging exportbelasting te ontlopen. Desondanks investeert Moskou veel in Wit-Rusland, dat strategisch gelegen is aan de grens van de EU. Om uit de crisis te komen, verkocht Loekasjenko vorig jaar de staatsgasleiding aan Rusland en sloot leningen af ter waarde van drie miljard euro bij door Rusland gedomineerde fondsen.

Voorafgaand aan de presidentsverkiezingen in 2010 (uitslag: 80 procent voor Loekasjenko) verhoogde de president de lonen naar een krappe vierhonderd euro per maand. In de twaalf maanden daarop verloor de Wit-Russische roebel bijna drie keer zijn waarde. Winkelschappen raakten leeg. De generieke salarisverhoging was volgens experts een van de oorzaken van de huidige economische crisis.

Het onafhankelijke peilingsbureau NISEPI vraagt Wit-Russen op wie ze zouden stemmen als er vandaag presidentsverkiezingen zouden zijn. Vier maanden geleden zei 29,7 procent op Loekasjenko te zullen stemmen. In september vorig jaar, na de inflatiecrisis: 20 procent. Loekasjenko’s reactie voor een zaal toehoorders: „Wilt u dat mijn score vandaag 90 procent is? Dan wordt het morgen 90 procent. (Gelach in de zaal) Wilt u dat het 15 procent wordt. Dan wordt het morgen 15 procent. Wist u dat?”

De twee belangrijkste oppositiepartijen boycotten de verkiezingen. „Ga niet stemmen. Ga vissen”, adviseerden ze de bevolking via hun beperkte communicatiekanalen. „Lafaards”, oordeelde Loekasjenko. En mochten die vandaag gaan protesteren tegen de uitslagen, dan moet daar niet te veel belang aan worden gehecht, liet de president gisteren weten. „Er vindt hier altijd allerlei politieke nonsens plaats nadat de resultaten zijn aangekondigd.”