Onbewoond eiland is een kruitvat geworden

Nu een confrontatie tussen Japan en China een reëel risico wordt, treedt kroonprins Xi Jingping, die president Hu Jintao van China moet opvolgen als partijchef, weer in de openbaarheid. Na betogingen in Chinese steden tegen alles wat Japans is, waarschuwde Xi vorige week, in gesprek met de Amerikaans minister van Defensie, de buitenwereld. De Japanse aankoop van drie door China geclaimde eilandjes in de olierijke Oost-Chinese Zee is een „farce”. Volgens Peking zijn in Japan „rechtse krachten” in opmars. Dat is geheimtaal voor oorlogszuchtige agressie.

Deze kritiek klinkt als dubbele moraal. China wil nooit worden aangesproken op het gedrag van bondgenoten, zoals Noord-Korea, maar het veronderstelt wel dat de VS nu Japan tot de orde roepen.

Dubbele moraal of niet, de spanningen om de betwiste eilandjes zijn niet ongevaarlijk. Tekenend is dat het conflict om Diaoyu (de Chinese naam) of Senkaku (Japanse) escaleerde net nadat de Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) haar jaarlijkse topconferentie in Vladivostok had afgesloten. De APEC – met de VS, China, Japan, Rusland en 17 andere landen rond de Stille Oceaan het sterkste economische podium ter wereld – kon het conflict kennelijk niet smoren. China en Japan gaan hun eigen gang.

Twee jaar geleden was er ook rumoer rond de eilandjes. De geopolitieke verhoudingen zijn nu instabieler tussen de belangrijkste landen in de APEC-regio. Zo vaart president Obama een hardere koers, omdat hij zich op een aantal cruciale (handels)terreinen door China bedonderd voelt. Ook de toestand in China zelf is gespannen. In de top van de communistische partij lijkt een machtsstrijd gaande die om persoonlijke posities draait maar ook om de vraag of de partij oog heeft voor de nieuwe burgerij, ten koste van de belangen van arbeiders en boeren. Een conflict buiten de eigen grenzen kan door alle partijen binnen die partij worden gebruikt. Over nationalistische kwesties bestaat in China immers eensgezindheid. Zeker als het gaat om ‘erfvijand’ Japan.

Dit nationalistische gemoed komt nu naar buiten via menigtes die te hoop lopen tegen Japanse bedrijven. Maar het conflict met Japan kan zich ook naar binnen keren en in de top van de twistende partij exploderen. Zeker nu die moet laveren tussen economische groei, sociaal evenwicht en nationale trots en aan de top geen eenduidige leiding heeft.

Ondanks het aureool van de communistische almacht is China door de interne machtsstrijd onvoorspelbaarder dan een paar jaar geleden. Die onvoorspelbaarheid raakt de hele regio. Gastheer Poetin sloot de APEC-top vorige week in Vladivostok af met een vroom – gelet op zijn eigen beleid in Rusland hypocriet – pleidooi om „bruggen te bouwen, geen muren”. Maar het omgekeerde kan zeker ook gebeuren.